Bölüm 9
Dr. Hümam Sultani
Selefi Alimlerin Biatı, Afganistan İslam Emirliği Alimlerinin ve Yetkililerinin Şehadeti ve Mezhebi İhtilafların İstismarı
Afganistan İslam Emirliği ile farklı dini mezhepler arasındaki ilişki hakkında ortaya atılan iddialardaki önemli yönlerden biri, aralarındaki işbirliğine, anlayışa ve siyasi güvene işaret eden birçok vakıanın ve tarihi delilin kasten görmezden gelinmesidir. Bilhassa bazı çevreler, Selefi alimler ile İslam Emirliği yetkilileri arasındaki ilişkiyi ebedi bir düşmanlık ilişkisi olarak göstermeye çalışmakta ve aralarında herhangi bir türde işbirliğinin veya anlaşmanın asla mümkün olamayacağını iddia etmektedir. Benim görüşüme göre bu genel tasavvur, tarihi hakikatleri dakik biçimde yansıtmamaktadır; zira bu ilişkinin tarihinde biat, görüşmeler, işbirliği ve karşılıklı iletişimi gösteren pek çok vakıa mevcuttur.
Mart 2020’de Afganistan’daki Selefi alimleri temsil eden bir grup, Şeyh Abdülaziz Nuristani’nin liderliğinde İslam Emirliği’ne biat ve bağlılık ilan etmiştir; bilgilere göre bu toplantı, Selefi alimlerin ve liderlerin en önde gelen 32’sini bir araya getirdi. Bu, yalnızca protokol niteliğinde bir görüşme değildi; bilakis İslam Emirliği’ne destek verenlerin yalnızca Hanefi veya Diyobendi mezhep çevreleriyle sınırlı olmadığını, Selefi alimlerin etkili çevrelerinin de İslam Emirliği’ne işbirliklerini ve bağlılıklarını gösterdiğini ortaya koydu.
Bunun yanı sıra İslam Emirliği, Ağustos 2021’de idareyi yeniden ele geçirdikten sonra Selefi alimlerden heyetler ile Emirliğin liderliği arasındaki görüşmeler sürdü. Bu görüşmelerde müşterek işbirliği, dini faaliyetler, güvenlik ve istikrar ile diğer umumi işleri ele alındı. Bu vakıaların varlığı karşısında, Afganistan’daki bütün Selefi alimlerin İslam Emirliği’ne düşman olduğu iddiası tutarsız bir iddiadır. Hakikat şudur ki İslam Emirliği ile Selefi alimler arasında kayda değer bir işbirliği ve anlayış bulunmaktadır ve bu, mezhebi düşmanlığa dayanan bir söylemle silinemez.
Burada şunu belirtmek gerekir ki herhangi bir dini mezhebin bütün fertlerini tek bir siyasi veya toplumsal tutumu taşıyor saymak doğru değil; zira alimlerin, dini şahsiyetlerin ve avam tabilerin görüşleri ve yönelimleri farklılık gösterebilir. Bu sebeple bir ferdin veya grubun fiilini bütün mezhebe nispet etmek yerine sorumluluk o ferde veya o gruba hasredilmelidir. Bu asıl uyarınca, Selefi alimlerden Afganistan İslam Emirliği ile işbirliği ve biat yolunu seçen o heyetlerin ve şahsiyetlerin de görmezden gelinmesi mümkün değildir.
Fıkhi ihtilaf, İslam tarihinde sonradan ihdas edilmiş bir husus değil; zira dört imam arasında birçok fer’i meselede pek çok ihtilaf mevcut olmuş, ancak bu ihtilaflar ümmet içinde ilmi yöntemin, araştırmanın, istidlalin ve içtihadın zenginleşmesinin sebebi olmuştur. İmam Ebu Hanife, İmam Malik, İmam Şafii ve İmam Ahmed bin Hanbel’in (Allah onlara rahmet etsin) fıkhi yöntemlerinin farklılığına rağmen, onların fıkıha olan hizmetleri ümmetin müşterek ilmi mirasının bir parçası olarak kalmaktadır. Dolayısıyla fıkhi ihtilafı düşmanlık, husumet veya karşılıklı tekfir bahanesi kılmak, İslami ilmi yöntemin ruhuyla çelişir.
Allah Teala şöyle buyurmuştur: “Müminler ancak kardeştirler; öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin ve Allah’tan korkun ki size merhamet edilsin.” (Hucurat, 10)
Bu Kur’ani emir, Müslümanlara ihtilaflarıyla ıslah, adalet ve kardeşlik yoluyla nasıl muamele edeceklerini öğretiyor. Bu sebeple bir Müslümanı sırf başka bir fıkhi mezhebe mensubiyeti sebebiyle şüpheyle itham etmek, yahut onu düşman veya güvenilmez saymak doğru değil; bilakis mezhebi ihtilaflara karşılıklı saygı ve insaf ruhuyla muamele edilmeli, bunlar çatışmalara ve düşmanlıklara dönüştürülmemelidir.
İslam Emirliği Alimleri ve Yetkilileri DAEŞ-Horasan Tarafından Hedef Alınıyor
Bu bağlamda bir başka önemli yön de şudur ki “DAEŞ-Horasan” örgütü terör operasyonlarında yalnızca Selefi alimleri hedef almamış, bilakis suikastleri İslam Emirliği ile irtibatlı alimleri ve de dini ve hükümet yetkililerini de kapsamıştır. Zira Şeyh Rahimullah Hakkani, 11 Ağustos 2022’de Kabil şehrinde bir intihar saldırısında şehit edilmiş; Mevlevi Mücibürrahman Ensari, 2 Eylül 2022’de Herat’taki Gezergah Camiinde bir intihar saldırısında şehit edilmiştir. Keza Belh valisi Mevlevi Muhammed Davud Mezmel, 9 Mart 2023’te Mezar-ı Şerif’te; Bedehşan vali yardımcısı Mevlevi Nisar Ahmed Ahmedi, 6 Haziran 2023’te Feyzabad’da; Mülteciler Bakanı Hacı Halilürrahman Hakkani, 11 Aralık 2024’te Kabil’de DAEŞ saldırıları neticesinde şehit edildi. DAEŞ örgütü, bütün bu saldırıların sorumluluğunu üstlenmiş durumda.
Bu vakıalar, DAEŞ örgütünün uyguladığı terörün tek bir fıkhi mezheple veya belirli bir itikadi çevreyle sınırlı olmadığını, bilakis onun hain ellerinin farklı mezheplerden alimlere, dini şahsiyetlere ve hükümet yetkililerine uzandığını ortaya koymaktadır. DAEŞ, kendi terör fikirlerine ve yönelimlerine karşı duran fertleri hedef almıştır ki bu da DAEŞ’in düşmanlığının belirli bir mezheple sınırlı olmadığını, bilakis onun uydurma ideolojik ölçütlerinin kendisine muhalefet eden herkesi onun için meşru bir hedef kıldığını ispatlıyor.
Allah Teala şöyle buyurmuştur: “Allah’ın mescitlerinde O’nun adının anılmasını engelleyen ve onların harap olmasına çalışan kimseden daha zalim kim olabilir?” (Bakara, 114)
Mescitleri ve namaz kılanları hedef almak, bu zulmün en bariz suretlerinden birini teşkil eder; zira ibadethanelere yönelik saldırılar ve namaz kılan masumların öldürülmesi, yalnızca insan canlarına saldırı değil, bilakis dini şiarların hürmetine de bariz bir tecavüzdür.
Şiiler ile Afganistan İslam Emirliği Arasındaki İlişkiler
Afganistan’daki Şii vatandaşlar, ülkenin toplumsal ve dini dokusunun ayrılmaz bir parçasıdır. İslam Emirliği kurulduğundan bu yana Şiilerin dini ve toplumsal temsilcileri yeni hükümetteki yetkililerle görüşmüş, milli güvenlik ve istikrar için işbirliklerini göstermiş ve idari meselelerde iletişimi sürdürmüştür.
Diğer yandan DAEŞ-Horasan örgütü, Afganistan’daki ibadethaneleri ve Şii vatandaşları kanlı saldırılarla hedef almış durumda. 15 Ekim 2021’de Kandahar’daki Fatımiyye Camiine yönelik intihar saldırısı bunun acı örneklerindendir; zira saldırıda elliden fazla kişi hayatını kaybetti. Bu hadise, DAEŞ terörünün tek bir dini taifeyle sınırlı olmadığını, bilakis saldırılarının farklı mezheplerden vatandaşlara ve ibadet edenlere uzandığını ispatladı?
Allah Teala şöyle buyurur: “Bir topluluğa duyduğunuz kin, sizi adaletsizliğe itmesin. Adil olun; bu takvaya daha yakındır.” (Maide, 8)
Bu Kur’ani emir, düşmanlığın veya muhalefetin hiçbir tarafa zulmetmek için gerekçe olamayacağını açıklıyor; zira hangi dini veya mezhebi aidiyete sahip olursa olsun herhangi bir grupla muamelede adalet ve insaf ilkelerine bağlı kalmak zaruridir.
Dini Kurumların Arazileri ve Devlet Arazileri Meseleleri
Afganistan’da bazı dini kurumların, medreselerin ve diğer binaların mülkiyetine veya bunların hükümet tarafından teslim alınmasına ilişkin ihtilaflar, mezhebi ihtilaf bağlamında ortaya konulmuştur. Burada iki esaslı hususu birbirinden ayırmak gerekir: Şayet arazi devlete aitse ve önceki hükümette bir yetkili, salahiyetini hukuka aykırı biçimde kullanarak onu bir ferde, teşkilata veya dini kuruma devretmişse bu arazinin geri alınması aslen hukuki ve idari bir meseledir ve sırf ilgili kurumun belirli bir mezhebe mensup olması sebebiyle bunu “mezhebi düşmanlık” saymak mümkün değildir.
Afganistan’daki önceki hükümet dönemlerinde devlet arazilerinin hukuka aykırı biçimde ele geçirilmesi, gayrimeşru tahsisler ve kamu mallarının nüfuz sahibi kimseler tarafından devredilmesiyle ilgili sorunlar yaşandı. Bu sebeple devlet arazilerinin geri alınmasına yönelik işlemlere hukuki arka planları açısından bakılmalıdır. Aynı şekilde şayet bir kurumun mülkiyeti şer’an ve hukuken sabitse bu mülkiyetin korunması vaciptir. Belirli bir dönemde kurulmuş veya belirli bir mezhebe mensup olması sebebiyle bir kurumun mülkiyeti şüpheye düşürülemez. Keza devlet arazisinin hukuka aykırı biçimde ele geçirilmesi de sırf üzerinde dini bir kurum veya bina bulunması sebebiyle caiz sayılamaz; her iki halde ölçüt mülkiyetin ispatı, hukuki meşruiyet ve şer’i asıllar olmalıdır.
İslam şeriatı bir şahsın veya kurumun meşru mülkiyetinin gasbedilmesini caiz görmez. Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Kim zulmen bir karış araziyi ele geçirirse Allah, kıyamet gününde onu yedi kat yerden boynuna dolayacaktır” (Sahih-i Buhari ve Müslim).
Bu hadiste araziyi hukuka aykırı biçimde ele geçirmenin vahameti açıklanmaktadır; bu asıla dayanarak devlet arazisinin gayrimeşru biçimde ele geçirilmesi, hesap sorulmayı gerektiren bir husus sayıldığı gibi dini bir kurumun meşru mülkiyetinin elinden alınması da caiz değildir. Bu sebeple şayet dini kurum, hukuka aykırı biçimde devlet arazisi üzerinde bulunuyorsa ona karşı hukuki işlemler yapılabilir; ancak meşru haklar ile hukuka aykırı ele geçirme arasında ayrım yapılmalıdır.
Siyasi Düzenin Gerekleri, Dini Çeşitlilik ve Adalet
Afganistan’da sürdürülebilir güvenliğin ve dini uyumun gerçekleştirilmesi, bütün barışçıl vatandaşlara canlarının, mallarının ve meşru dini şiarlarını icra etmelerinin, fıkhi veya mezhebi aidiyetlerinden bağımsız olarak korunduğu güveninin verilmesine bağlıdır. Herhangi bir hükümetin dini politikası yalnızca yargı düzeninin fıkhi esaslarına dayanarak değerlendirilemez; bilakis farklı mezheplerden vatandaşlarla pratikte nasıl muamele edildiğine ve onların meşru haklarının ne ölçüde korunduğuna da bakılmalıdır.
Bütün bu vakıalar ve hakikatler, DAEŞ terörünü tek bir mezhep veya dini grupla sınırlamanın yanlış olduğunu göstermektedir; zira onların terörü, farklı mezheplerden alimlere ve vatandaşlara uzanmıştır. Aynı şekilde Selefi alimlerin ilişkilerine, hükümetin Şiilerle iletişimine veya dini kurumlara ilişkin hukuki ihtilaflara tek bir açıdan bakılamaz; zira her meselenin kendi bağlamı, mahiyeti ve hükmün üzerine bina edilmesi gereken delilleri vardır.
Bu sebeple DAEŞ’in cinayetlerini tek bir mezhebe nispet etmek, yahut her ihtilafı veya şikayeti tahkik etmeksizin mezhebi zulüm olarak nitelendirmek, şer’i ve ilmi adaletle çelişir. Doğru yaklaşım, zulmün sabit olduğu yerde onu kabul etmek ve ithamın asılsız olduğu yerde hakikati delillere dayanarak açıklamaktır; dini ihtilafların siyasi propaganda malzemesine dönüştürülmesini önlemenin ve bütün taraflara insaflı davranmanın yegane yolu budur.

















































