Bir dini cemaate, harekete, teşkilata veya partiye intisap etmek, insan hayatında imandan sonra en önemli kararlardan biri sayılmaktadır; zira bu karar, insandan fikrini, vaktini ve malını sarf etmesini talep eder ve bazen iş canını feda etmeye kadar varır. Bu sebeple son derece önemli ve esaslı bir soru belirmektedir: Bu cemaate neden intisap ediyoruz? Bu “neden” sualine güçlü ve köklü bir cevaba sahip olmamız gerekir.
İnsan tabiatı itibarıyla etkili şahsiyetlere yönelmeye meyyaldir; zira belagatli hatip, cesur mücahit veya takvalı zahit, insanın ilgisini celbedebilir. Bazen de sevginin ve bağlılığın şiddeti sebebiyle o şahsiyeti her türlü hatadan münezzeh ve masum görmeye başlar, körü körüne tabi olanlar “basiretsiz tabiler” haline geliriz ve onlara karşı en ufak bir tenkidi dahi duymaya tahammül edemeyiz; oysa İslam bizi şahıs kutsamacılığından nehyetmiş ve de hakka ve ilkelere tabi olmayı emretmiştir.
“Menhece” dayalı intisabın meziyeti şudur ki hak, şahısların değişmesiyle değişmez. Zira Allah’ın dini, Kur’an ve Sünnet’in ilkeleri, adalet, cihat, davet ve şeriatı ikame etme değerleri geçmişte hak olduğu gibi ebediyen de hak olarak kalacaktır. Kim bu asıllara sarılırsa hak üzeredir, kim onlardan saparsa batıl üzeredir; ondan sapan şahsiyetin büyüklüğü ne olursa olsun. Bu hakikati kendi nefislerimizde defalarca tekrarlamalıyız ki bu iman, kalplerimizin derinliklerinde yerleşsin; zira “tekrar edilen şey kalpte karar kılar.”
Burada bizim için bir örnek var; nitekim Abdullah b. Mesud (radiyallahu anhu) şöyle demiştir:
“Kim bir sünnete tabi olacaksa ölmüş olanlara tabi olsun; zira yaşayan kimse fitneden emin değildir.”
Dolayısıyla şayet cemaate intisabın onun menheci ve asılları üzerine kuruluysa emin ol; yarın bu cemaatin emiri değişse veya liderlik kürsüsüne zayıf bir kimse otursa senin bağlılığın, cemaatin asıl menhecine sıkı sıkıya bağlı kalacak ve kopmayacaktır. Bu sebeple şayet cemaatin liderliği -Allah korusun- temel menhecinden saparsa hakkın nerede olduğunu ve tutumunun nerede olması gerektiğini ayırt etmekte zorluk çekmezsin.
“Şahsiyetçiliğe” (şahıslara tabi olmaya) gelince, onun akıbeti hüsrandır; zira şahsiyetler değişir ve insan değişken suretlerdir; hata eder, unutur, korku karşısında zayıflar, tamahın pençesine düşer ve şartların baskısı altında tutumunu değiştirebilir. Dün şeriatın hakimiyetini haykıran nice kimseler bugün demokrasiyi ve batıl düzenleri övmektedir! Dün cihadın vücubuna inanan nice insanlar bugün “maslahat” adı altında ondan yüz çevirdiklerini ilan ediyor!
Şahsiyetçiliğin tehlikesi şunda yatar: Şayet şahsı kendine ölçü edinirsen o şahıs, batıla doğru sapsa dahi ona tabi olursun ve kendini halen din yolunda sandığın halde gerçekte dini olmayan bir şahsa tabi olursun. Kur’an-ı Kerim, bu hale şu ayetle işaret etmiştir: “Onlar, hahamlarını ve rahiplerini Allah’tan başka rabler edindiler.”
Tefsirde onların rabler edinmesinin manasının (Allah’ın) haram kıldıklarını helal, helal kıldıklarını haram saymada onlara tabi olmaları olarak açıklanır.
Bundan esaslı bir netice çıkarıyoruz: Şayet bir cemaati tenkit edersek, onunla ihtilaf edersek veya ondan ayrılmaya karar verirsek bu, cemaatin ilkelerinin ve asıllarının şeriatla çatışması sebebiyle olmalıdır; bir ferdin işlediği hata, bir görevlinin kötü ahlakı veya bir sorumlunun fesadı sebebiyle değil. Ferdin hatasını bütün cemaati ve onun menhecini reddetmeye bahane yapmamız caiz değildir.
Zira fertler, ne kadar yüce olurlarsa olsunlar hata ve zayıflığa maruzdurlar. Nitekim Nebi’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) ordusunda dahi münafıklar bulunmuştu; acaba onların varlığı cihaddan vazgeçmeye sebep mi olmuştu? Keza sahabeler (radiyallahu anhum) hata eden içtihatlarda bulunabilirlerdi; acaba bu, sahabe makamının düşmesine yol açmış mıydı? Asla!
Bu sebeple şayet cemaat, şeriatı ikame etme, küfürden teberri ve sünneti ihya menheci üzerine kaim ise onun bir üyesi hata ettiğinde tenkit ferde yöneltilmeli, menhece değil. Şahsın hatası ile fikrin sapkınlığı arasında ayırım yapmayı öğrenmeliyiz; zira ferdin hatası ıslahla tedavi edilir; fikrin sapkınlığı ise kaynağı ne olursa olsun reddedilmelidir.
Bilinçli Müslüman, intisabını şahıslara değil, menhece ve asıllara bağlayan kimsedir. O, cemaate şu açıdan bakar: Menheci nedir? Hangi asıllar üzerine kaimdir?
Tarih ispatlamıştır ki menheclere ve ilkelere tabi olan ümmetler ve halklar ayakta kalmış ve muvaffak olmuştur; menheci bırakıp şahıslara basiretsizce tabi olanlara gelince onların akıbeti, parçalanma ve ziyan olmuştur.
Bize düşen ancak tebliğdir.
