Bölüm 6
Yazan: AbdulVahid
Kur’an-ı Azim’i İlim ve Tedebbür Olmaksızın Tilavet Etmeleri
Resulullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) sahih hadislerinin işaret ettiği Haricilerin diğer esaslı hususiyetlerinden biri, Kur’an-ı Azimüşşan’ı çokça tilavet etmeleri, ancak onun manalarını fıkhetmemeleri ve hidayetinin eserlerinin davranışlarında ve fiillerinde görülmemesidir. Gerçekte onlar tilavet ehlidir, Kur’an’ı çokça tertil ile okurlar; ancak esas problemleri, onun yönlendirmelerini anlamamaları ve onları sahih bir tatbikle uygulama kabiliyetinden yoksun olmalarıdır.
Günümüzde DAEŞ örgütü, İslam’ın başlangıcındaki Haricilerin fiillerini büyük bir dakiklikle yeniden taklit etmiş durumda; zira batıl “hilafetlerini” ilan etmelerinin ilk günlerinde diğer bütün mücahitleri ve Müslümanları tekfir edip onları İslam dairesinden çıkardılar. Onlar hitaplarında Kur’an-ı Azimüşşan’ın ayetlerini delil gösteriyor ve onu çokça okuyorlardı; ancak fiillerinin ve davranışlarının ayetlerin maksatlarıyla çelişmesi sebebiyle ümmetin büyük alimleri, onları Hariciler arasında sınıflandırmış ve Müslümanları onlarla iç içe olmaktan veya onlarla ünsiyet kurmaktan sakındırmıştır.
Nebi (sallallahu aleyhi ve sellem) onları şöyle vasfetmiştir:
“Kur’an’ı okurlar, ancak o köprücük kemiklerini aşmaz” (Sahih-i Buhari: 7432).
Bu hadis, onların Kur’an’ın manalarını hiç anlamadıkları veya ayetlerini hiç tedebbür etmedikleri anlamına gelmez; bilakis hadis, sırf dilsel tilavet ile sahih anlayış ve ayetlerin gereğince amel etme arasındaki derin uçuruma işaret etmektedir. Zira Kur’an-ı Azimüşşan, insanın kalbinde, ahlakında ve davranışında bir eser bırakmak ve onu takvaya, adalete ve merhamete yönlendirmek için vaz edilmiştir.
Kur’an-ı Kerim’in kendisi, ayetlerinde, insanı derin tedebbür ve tefekküre davet ediyor; nitekim Allah Teala şöyle buyurmuştur: “Kur’an’ı düşünmüyorlar mı?” (Nisa, 82).
Bu sebeple, Kur’an tilavetinin son derece büyük önemine rağmen, tilavet ancak manaları tedebbür etmek, sahih anlayış, onun hidayetine bağlılık ve tefsirine riayetle tamamlanır. Bir ayet veya tek bir hadisle istidlal edip diğer şer’i nassları ve asılları ihmal etmekle yetinmek, kişiyi hatalı neticelere götürebilir.
Yüzeysel ilmin tehlikelerinden biri, insanın kendi anlayışını tek sahih anlayış sanması ve ona muhalefet eden herkesi Kur’an’a ve dine muhalif saymasıdır. İşte bu, ilmi ihtilafı düşmanlığa ve aşırılığa dönüştüren yoldur. Buradan Haricilerin alametlerini bilmenin önemi ve dini meselelerde ilimde rüsuh sahibi alimlerin görüşlerine başvurmanın zarureti ortaya çıkıyor. Kur’an’ın sahih anlayışı, Arapçayı, Nebi’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) sünnetini, esbab-ı nüzulü, tefsir asıllarını ve ayetler ile hadisler arasındaki münasebet ve irtibatı anlamayı gerektirir.
Bu kısmın temel dersi şudur: Kur’an-ı Azim yalnızca dilsel tilavet için nazil olmamış, bilakis derinlemesine anlaşılması, ayetlerinin tedebbür edilmesi ve yönlendirmelerinin ameli hayatta tatbik edilmesi için nazil olmuştur. İlim, takva ve güzel ahlakla birlikte olan tilavet, insanı Kur’an’ın maksatlarına yaklaştıran tilavettir; hatalı mefhumların ve aşırılık yanlısı davranışların eşlik ettiği tilavete gelince bu hiçbir cemaatin veya fikrin menhecinin sıhhatine ölçü olamaz.
