Asli İnançlar ve Haricilerin Temel Sapması
Hariciler yüzünden Kur’an-ı Kerim okuyor ve uzun secdeler yapıyor olsalar da gerçekte dini yalnızca zahiri biçimine indirgemişlerdi. Sapmaları ibadeti terk etmekte değildi; asıl sorun şeriatın eksik kavranması ve Allah’ın ayetlerinin yanlış yorumlanmasıydı. Şeyhülislam İbn Teymiyye’ye (rahimehullah) göre Haricilerin bidatinin kökü tek bir inançtı: Günah sebebiyle kişiyi kafir ilan etmek. Her büyük günahı küfür sayıyorlar ve onu işleyen herkesin cehennemde ebediyen kalacağını savunuyorlardı; oysa Kur’an-ı Kerim şöyle buyurmaktadır:
“Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını asla bağışlamaz; bundan başkasını, dilediği kimse için bağışlar.”
Bu ayet, şirk dışındaki günahların bağışlanabileceğini açıkça bildirmektedir. Ancak Hariciler günahkarların tekfirinde ısrar ederek bu ayeti bir kenara itmiş ve Kur’an-ı Kerim’in açık bir nasına karşı durmuşlardır. İkinci büyük sapmaları, Ali’yi (radiyallahu anhu) ve Resulullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) ashabını kafir ilan etmeleriydi. Hariciler görüşlerini ispatlamak için şu ayeti delil getirdiler:
“Allah’ın indirdikleri ile hükmetmeyenler, kafirlerin ta kendileridir.”
Ali’nin (radiyallahu anhu) tahkimi kabul ederek Allah’ın (Subhanehu ve Teala) hükmünden başkasıyla hükmettiğini ve böylece kafir olduğunu iddia ettiler. Ancak bu delil temelden zayıf ve yanlıştı; çünkü Kur’an-ı Kerim bizzat karı ile koca arasındaki bir anlaşmazlığın çözümü için iki hakem tayin edilmesini emretmektedir:
“Erkeğin ailesinden bir hakem ve kadının ailesinden bir hakem gönderin.”
Allah (Subhanehu ve Teala) küçük bir meselede iki hakem tayin edilmesini emrederken aynı tahkim, büyük bir meselede nasıl küfür sayabilir? Hariciler “hüküm” kavramını teşri alanından insanlar arasındaki anlaşmazlıkların çözümü alanına çekmiş ve ardından Allah’ın hükmü dışındaki her kararı küfür olarak nitelendirmişlerdir.
Onlar, ayetin, Allah’ın (Subhanehu ve Teala) hükmünü inkar edenler veya onu alaya alanlar hakkında olduğunu, Müslümanlar arasındaki bir anlaşmazlığı çözmek için tahkimi kabul edenler hakkında olmadığını bilmiyorlardı.
Üçüncü sapmaları, Nebevi Sünnet’i reddetmeleriydi. Hariciler yalnızca Kur’an-ı Kerim’e uyduklarını iddia ediyor ve kendi görüşlerine göre onunla çelişen her hadisi reddediyorlardı. Bu temelde zina eden için öngörülen recm cezasını kabul etmiyor ve bu hüküm hakkında Kur’an’da hiçbir ayet bulunmadığını söylüyorlardı.
Ancak bu iddia bizzat onların cehaletinin açık kanıtıydı; çünkü Nebi (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Bana Kitap ve onunla birlikte onun bir benzeri verildi.” Sünnet, Kur’an’ın tefsiri ve açıklamasıdır. Allah (Subhanehu ve Teala) şöyle buyururken bir kimse Sünnet’i terk ederek Kur’an’ı doğru anladığını nasıl iddia edebilir:
“Resul, size neyi verirse onu alın; neyden sakındırmışsa ondan da uzak durun.”
Bu tutumlarıyla Hariciler gerçekte ne Kur’an’a ne de Sünnet’e uyuyorlardı. Kendi kişisel Kur’an yorumlarına uyuyor ve onu Allah’ın (Subhanehu ve Teala) dini olarak adlandırıyorlardı.
Dördüncü sapmaları, Müslümanların imamına ve halifesine karşı silahlı isyanı farz saymalarıydı. Hariciler, bir imamın herhangi bir günah işlemesi veya onların görüşüne göre Sünnet’e aykırı davranması durumunda ona karşı isyan etmenin farz olduğuna inanıyorlardı. Bu inanç, Resulullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) açık yönlendirmesiyle çelişiyordu. O şöyle buyurmuştur: “Onlarda açık küfür görmedikçe onlara isyan etmeyin.”
Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat, yöneticinin zulmü karşısında sabretmenin, Müslüman kanı döken ve toplumu kaosa ve düzensizliğe sürükleyen bir isyandan daha hayırlı olduğu ilkesinde ittifak etmiştir. Şeyh İbn Baz, Haricileri, günah sebebiyle Müslümanları kafir ilan eden ve günahkar Müslümanların ateşte ebediyen kalacağını savunan şerli bir grup olarak nitelendirmiştir.
Beşinci sapmaları, Müslümanların kanını ve malını helal saymalarıydı. Hariciler yalnızca muhaliflerini kafir ilan etmekle kalmamış, aynı zamanda onların kanını ve malını da helal saymışlardı; oysa putperestlere bile böyle davranmıyorlardı. Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) onların özelliğini şöyle tarif etmiştir:
“İslam ehlini öldürürler, putperestleri ise bırakırlar.” (Müttefekun aleyh)
Bu cümle Haricilerin sapmasının tüm tablosunu vermektedir: Tevhidi savunduklarını iddia etseler de kılıçlarını yalnızca muvahhid Müslümanlara karşı çekmişlerdi. Seçkin sahabe Habbab b. el-Eret’in oğlu Abdullah b. Habbab, elinde Kur’an-ı Kerim’in bir nüshası olduğu halde, hamile eşi ile öldürüldü. Bu cinayet, Haricilerin gerçek yüzünü ifşa ediyor; “hüküm ancak Allah’ındır” sloganıyla ortaya çıkan, ancak pratikte hiçbir merhamet göstermeyen ve Allah adına Müslümanların kanını döken bir grup idiler.
Haricilerin sapmasının birkaç yönü var: Kur’an-ı Kerim’i anlamada, Nebevi Sünnet’i kavramada, imamet ve hilafeti tanımada ve iman ile küfür arasındaki çizgileri çizmede. Dini, zahiri biçimine indirgemiş ve onun derin anlamlarına ve hakikatlerine gözlerini kapatmışlardı. Onlar ortaya çıkmadan önce Nebi (sallallahu aleyhi ve sellem) onlardan şöyle haber vermişti: “Kur’an okurlar, ancak o onların boğazlarını geçmez.” Yani Kur’an’ın sözleri dillerindedir, ancak anlamı kalplerine yerleşmez ve sağlam bir anlayışa ve amele götürmez.
Bu, tarihin kalıcı bir dersidir: Kim, bu dini ilim ve sağlam anlayış olmadan öğrenirse Allah’a (Subhanehı ve Teala) yaklaşmak yerine sonunda O’na karşı savaş alanına çıkmakla sonuçlanabilir.

















































