Bölüm 42
Yazan: Haris Ubeyde
Fatih Sultan Mehmed’in Mağlup Hristiyanlara Muamelesi
Fatih Sultan Mehmed, Konstantiniyye’yi fethettikten sonra Ayasofya’ya gitti. İçeride, halkla birlikte dua eden rahipler ve keşişlerin de aralarında bulunduğu büyük bir kalabalık toplanmıştı. Sultan geldiğinde, Hristiyanların arasına korku yayıldı. Rahiplerden biri öne çıkarak kilisenin kapılarını onun için açtı.
Sultan ona şöyle dedi:
“Halka sakin olmalarını söyle. Korkmasınlar. Evlerine huzur içinde dönsünler.”
Bu sözler korkularını anında yatıştırdı. Saklanan rahipler saklandıkları yerlerden çıktılar ve hatta bazıları İslam’ı kabul etti.
Ardından şöyle duyurdu:
“Bugünden itibaren bu kilise bir camidir. Cuma namazı gelecek hafta burada kılınacaktır. Gerekli hazırlıkları yapın.”
İşçiler daha sonra binayı camiye dönüştürmeye başladı. Duvarlardaki resimler ve haçlar kaldırıldı ve kilisenin içindeki tasvirler silindi. Hatip için bir minber inşa edildi. İslam hukukuna göre, bu dönüşüm şehir savaş yoluyla zapt edildiği için caiz kabul edildi.
Fatih Sultan Mehmed, Hristiyanlara tam bir dini özgürlük tanıdı. İnançlarını korku veya müdahale olmaksızın yaşamalarına izin verildi. Kendi dini liderlerini seçmekte özgürdüler ve bu amaç için özel bir yer ayrıldı. Ayrıca kişisel ve medeni işlerini kendi dini yasalarına göre çözme hakkı da verildi. Sultan, bu politikayı imparatorluğunun geri kalanında da uyguladı. Dini liderlerin görevlerini özgürce yerine getirmelerine izin verildi ve Hristiyanlar arasındaki anlaşmazlıklar kendi inançlarına göre karara bağlandı. Bu haklar ve korumalar karşılığında cizye vergisini ödediler.
Osmanlı tarihi hakkında yazılar yazan İngiliz tarihçi Edward Shepherd, İslam tarihindeki bu büyük olayı çarpıtmaya çalıştı. Düşmanlık ve önyargıyla hareket ederek Fatih Sultan Mehmed’e karşı hiçbir tarihi dayanağı olmayan bir dizi suçlamada bulundu.
Benzer bir iddia, 1980 tarihli Encyclopedia Americana baskısında da yer aldı ve Sultan’ın Konstantiniyye’de ele geçirilen Hristiyanları köleleştirip Edirne pazarlarında sattığını öne sürdü. Bu suçlama da Haçlı söylentilerine dayanmaktadır. Tarihi kayıtlar bunun tersini gösteriyor. Fatih Sultan Mehmed, Konstantiniyye halkına karşı nezaket, şefkat ve saygıyla davrandı ve askerlerine onlara insani bir şekilde muamele etmelerini emretti.
Birçok esir, fidye ödeyerek özgürlüğünü kazandı. Bu, özellikle Yunan soyluları ve dini şahsiyetler için oldu. Sultan, din adamlarıyla bizzat görüştü, korkularını giderdi ve dini inançlarına, ibadet yerlerine ve dini işlerine saygı gösterileceğine dair onları temin etti. Ayrıca onlara yeni bir patrik seçmeleri talimatını verdi.
Kendi aralarında istişare eden Hristiyanlar, Gennadius’u patrik olarak seçtiler. Atama yapıldıktan sonra, büyük bir rahip heyeti Sultan ile görüşmeye geldi. Onları sıcak bir şekilde karşıladı, onurlandırdı, onlara yemek ikram etti ve çeşitli siyasi ve sosyal konuları görüştü.
Bu görüşme, onunla tanışan piskoposların görüşlerini değiştirdi. Osmanlı yöneticileri ve Müslümanlar hakkındaki fikirleri artık eskisi gibi değildi. Dürüstlük, inanç, asil karakter ve derin insanlık sahibi bir adamla tanıştıklarına inanarak ayrıldılar.
Rumlar (Yunanlılar) da Sultan’ın davranışlarından aynı derecede etkilendiler. Onlara da geniş dini özgürlük tanındı. Birkaç gün içinde, şehri saran korku dağıldı ve insanlar daha önce olduğu gibi bir kez daha barış ve güvenlik içinde sıradan hayatlarına döndüler.
