Pakistan askeri rejimi, sorunlarını her zaman Afganistan’ın omuzlarına atıyor. Buradaki soru şudur: Neden ve hangi amaçla bunu yapıyor?
Bu kısa makalede, istihbarat materyallerine, tarihi ön bilgilere, stratejik göstergelere ve analitik bir yapıya dayanarak değerli okuyuculara kapsamlı, analitik, istihbarata dayalı ve akademik bir rapor sunmaya çalışacağız.
Öncelikle Pakistan rejiminin iç krizlerini özetleyeceğiz, ardından “Pakistan rejimi neden sorunlarını Afganistan’ın omuzlarına atıyor?” sorusu için makul ve kabul edilebilir bir cevaba ulaşacağız.
1: Yönetici Özeti
Pakistan, kuruluşundan bu yana kronik, yapısal ve güvenlik sorunları yaşamaktadır ve bu krizleri yönetmek yerine, Pakistan ordusu ve istihbaratı, temel olarak iç krizlerin yükünü Afganistan’ın omuzlarına atmak, bölgedeki stratejik dengeyi altüst etmek ve dahi kendisi için uluslararası destek kazanmayı amaçlayan “Dışa Aktarma Stratejisi”ni seçmiştir.
Pakistan askeri rejimi, Afganistan’ı, başarısızlıklarını gizlemek için arkasına saklandığı politik ve güvenlikli bir kalkan haline getirmek için sistemli bir şekilde çaba göstermiştir.
2: Pakistan’ın Tarihsel Yapısı ve Politika Mekanizması
Pakistan, 1947’deki kuruluşundan itibaren özgün bir oluşum kriziyle karşı karşıya kalmıştır ve bu nedenle ülke, aşağıdaki krizlerle yüzleşmiştir:
• Ulus inşa etme başarısızlığı
• Ulusal kimliklerin çatışması (Peştunlar, Beluçlar, Bengaliler, Sindliler)
• Ordunun sivil yönetim ve devlet üzerindeki zalimane hakimiyeti
• Ekonomik öz yeterliliğin yokluğu
Ve bu yıkıcı krizlerin -ki aslında ardı ardına gelen askeri rejimlerin politikalarının sonuçlarıdır- bir sonucu olarak Afganistan, Pakistan’ın güvenlik düşüncesinin kalıcı bir parçası haline gelmiştir.
3: “Stratejik Derinlik” Felsefesi
Pakistan’daki ordu ve istihbarat, bu stratejiyi 1970’lerden beri çeşitli şekillerde uygulamaktadır ve aşağıdakilere dayanmaktadır:
• Afganistan bağımsız, güçlü veya birleşik olmamalıdır
• Kabil her zaman İslamabad’ın nüfuz alanı içinde kalmalıdır
• Ordunun gündemine karşı çıkan Afganistan’daki herhangi bir hükümet zayıflatılmalıdır
Ve bu strateji sadece Afganistan ile sınırlı değildir; aynı zamanda Hindistan’a karşı “savunma derinliği” olarak da meşrulaştırılmaktadır.
4: Kriz İhraç Etme Mekanizmasının Analizi
Daha önce de belirttiğimiz gibi Pakistan, yapısal ve güvenlik sorunlarıyla karşı karşıyadır ve onları yönetmek yerine, askeri kurum onları dışa aktarmayı seçmektedir. Ve soru şudur: Bu krizleri Afganistan’a nasıl aktarıyor? Bu, aşağıdaki noktalar aracılığıyla gerçekleştiriliyor:
1: İç Güvenlik Baskılarını Dışa Vurma Girişimi
Pakistan’ın iç krizleri her yoğunlaştığında, örneğin:
• Pakistan Taliban Hareketi’nin (TTP) güçlenmesi
• Mezhepsel çatışmaların şiddetlenmesi
• Ordunun zayıflığının ortaya çıkması
• Siyasi sistemin krizlere girmesi
Askeri ve istihbarat rejimi hemen “Sınır Ötesi Suçlama Doktrini”ni devreye sokuyor ve tüm tehditleri Afganistan’a atfediyor.
2: Uluslararası Güçler Dalgasına Binme Taktiği
Güvenlik, tahliye girişimlerine ek olarak Pakistan rejimi, politik ve mali ayrıcalıklar kazanmak için uluslararası güçleri akıllıca istismar ediyor ve Afganistan’ı her zaman bir baskı aracı olarak kullanıyor:
• Amerika Birleşik Devletleri’ne karşı: “Terör Afganistan’dan geliyor”
• Çin’e karşı: “CPEC güvenliğine tehdit”
• Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası’na karşı: “Bizi desteklemezseniz Afgan krizi bölgeye yayılacak”
Bu, “jeopolitik şantaj”ın klasik bir örneğidir.
3: Ekonomik Başarısızlığı Gizleme
Pakistan’ın kriz ihraç etme politikasını sürdürmesi, ülkeyi ekonomik çöküşün eşiğine getirdi:
• Borç: 126 milyar dolar
• Pakistan rupisinin çöküşü
• Yoksulluk ve işsizliğin artması
• Günlük sanayide durgunluk
• Yoğunlaşan siyasi kargaşa
Ve bu felaketleri gizlemek için askeri kurum, her şeyi Afganistan’a bağlayarak “Dış Suçlama Mimarisi” mekanizmasını kullanıyor.
4: Mülteci Meselesini İstihbarat Açısından Baskı Aracı Olarak Kullanma
Pakistan, her siyasi veya ekonomik baskı hissettiğinde:
• Afgan mültecileri sınır dışı edeceğini açıklıyor
• Onlara yönelik kısıtlamaları artırıyor
• Onlara karşı medya kampanyaları başlatıyor
Ve hedef: Afganistan’a içeriden baskı yapmak ve kendisini uluslararası topluma bir kurban olarak göstermek.
5: Sürekli Sınır Çatışmalarını Yönetme
Durand Hattı, Pakistan rejimi için önemli bir stratejik araçtır. Ve iç baskı her yükseldiğinde:
• Sınır çatışmalarını provoke ediyor
• “Afganistan’dan gelen tehdit” hakkındaki konuşmayı şişiriyor
• Peştun birliğini baltalıyor
Ve bu, “Kontrollü Kaos Doktrini”nin bir parçasıdır.
6: Pakistan İstihbarat Teşkilatı’nın (ISI) Rolü
Pakistan istihbarat stratejisi, Afganistan içinde üç ana hedef üzerine kuruludur:
1. Hint nüfuzuyla yüzleşmek
2. Kabil’de bağımlı bir hükümet dayatmak
3. Bölgedeki İslami grupların nüfuzunu yönetmek
Ayrıca şu yöntemleri kullanıyorlar:
• Sovyetlere karşı cihat aşamasını mühendislik etmek
• Uluslararası güçlerle çifte oyun politikası
• TTP’yi değişken bir baskı aracı olarak kullanmak
Ancak bugünkü durum farklı ve eğer Pakistan, politikalarını değiştirmezse kendi bölgesel varlığı bile tehdit altında olabilir.
7: Vekil Gruplar Sistemi
Pakistan rejimi, Afganistan içinde vekil gruplar kullanarak şunları başarmaya çalışır:
• Nüfuzunu korumak
• Uluslararası toplumu aldatmak
• İç politikalarını meşrulaştırmak
8: Afganistan’ın Zayıflığını İstismar Etme
Pakistan, Afganistan’ın üç tür zayıflık noktasını istismar eder:
1. Ekonomik zayıflık (Ticari baskı, transit kısıtlama)
2. Politik zayıflık (Uluslararası tanınmayı baltalama)
3. Güvenlik zayıflığı (Tehditleri ona atfetme)
Kısa Genel Sonuç:
Pakistan, devlet inşa etme başarısızlığı, ekonomik çöküş, etnik dağınıklık ve kusurlu bir güvenlik zihniyetinden kaynaklanan kronik bir krizle mücadele eden bir ülkedir. Ve bu krizleri ele almak, Afganistan’ı temel kurban haline getiren “İhraç Doktrini”ne dayanmaktadır.
Ve bunu uygulamak için Pakistan üç ana mekanizmaya güvenir:
1. Afganistan’daki politik istikrarı baltalamak
2. Kendisini uluslararası topluma bir kurban olarak sunmak
3. Kriz kaynağı niteliğini kendinden uzaklaştırmak
Bugün şunlar sayesinde:
• Afgan savunma stratejisi
• Yeni istihbarat doktrini
• Sınır planlaması
• Karşı diplomasi
• Düzenli medya ağı
Pakistan rejimi artık geleneksel politikalarını sürdüremez, aksi takdirde Pakistan, Afganistan için kazdığı aynı çukura düşebilir.