IŞİD, sözde hilafet ilanından bu yana yalnızca bir terör örgütü olarak değil, aynı zamanda hesaplanmış bir yıkım ve istikrarsızlaştırma aracı olarak işlev görmüştür. Dünya çapında vahşeti ile tanınan bu örgüt, özellikle Müslüman dünyasında olmak üzere, yerel, bölgesel ve uluslararası manzaraları derinden etkilemiştir. Son yıllarda hiçbir grup, geride kanlı bir iz, parçalanmış topluluklar ve toplumsal çöküş bırakarak bu kadar kapsamlı bir korku kampanyası yürütmemiştir.
IŞİD, Müslüman çoğunluklu ulusları zayıflatmayı amaçlayan belirgin ve bölücü bir ideoloji benimsemiştir. İslami sembolizmle örtülü olsa da, eylemleri İslam’ın temel değerlerini aktif olarak altüst etmiştir. İslami hareketlerin, mücahidlerin ve entelektüel reformcuların disiplinli mücadele yıllarından sonra olumlu dönüşüme doğru istikrarlı bir şekilde ilerlediği bölgelerde, IŞİD onların ivmesini bozmuş ve tüm olumlu gidişatı raydan çıkarmış, tüm başarı ve ilerlemeyi yıkıma sürüklemiştir.
IŞİD’in yükselişi, haydut bir militan grubun ortaya çıkmasından daha fazlası olmuştur; Müslümanların kendi kaderini tayin hakkına ve egemenliğine yönelik hesaplanmış bir saldırıyı temsil etmiştir. Uzun vadeli stratejileri titizlikle geliştirmiş ve somut sonuçlar elde etmeye başlamış olan çok sayıda kararlı aktivist ve ideolojik hareket, çalışmalarının bu anarşik güç tarafından boşa çıkarıldığını görmüştür. IŞİD’in ideolojisi umudu gölgelemiş, olumlu planları sabote etmiş ve inanç, dayanıklılık ve devrime dayanan özlemleri söndürmüştür.
Gerçekte IŞİD hiçbir zaman İslami canlanmanın doğal bir sonucu olmamıştır. Kargaşa oluşturmak, karışıklık doğurmak ve çatışma sonrası toplumlarda ortaya çıkan kırılgan barışı tersine çevirmek için tasarlanmıştır. Buna neden olacak operasyonlarını titizlikle planlanmış ve acımasızca yürütülmüştür. Böylece tüm bölgeleri çok yönlü bir istikrarsızlık girdabına sürüklemiş ve tüm dengeyi bozmuştur.
Siyaset biliminde sıklıkla “Üçüncü Dünya” olarak adlandırılan birçok gelişmekte olan ülkede, yönetim yapıları, modernleşme ve yeniden yapılanmanın şekillenmeye başladığı yerlerde, IŞİD’in ortaya çıkışı yabancı müdahale için uygun bir bahane haline gelmiştir. Uluslararası hukuku ve güvenliği savunduklarını iddia eden küresel güçler, müdahalelerini meşrulaştırmak için IŞİD tarafından oluşturulan kaosu istismar etmişlerdir. Terörle mücadele kisvesi altında, jeopolitik hedeflerini dayatmış ve yerel dinamikleri kendi çıkarları için manipüle etmişlerdir.
Kendilerini sıklıkla uluslararası düzenin koruyucuları olarak konumlandıran bu hegemonik güçler, tarihsel olarak Müslüman ve kaynak zengini ulusların bağımsız ilerlemesinden hoşnutsuzluk duymuşlardır. Onlara göre bu tür uluslar küresel kalkınmanın ortakları değil, daha ziyade sömürü araçları ve kontrol edilmesi gereken zenginlik kaynaklarıdır.
Bu güçler, IŞİD’in büyümesine sponsor olarak veya izin vererek stratejik hedeflerine ulaşmaya çalışmıştır. Hedefleri ulusların siyasi ve ekonomik büyümesini durdurmak, yerli direnişi zayıflatmak ve barışı koruma veya istikrar kisvesi altında sürekli bir yabancı varlığı meşrulaştırmaktır. Ancak doğrudan müdahale, genellikle bu güçlerin inşa etmesine yardımcı olduğu yasal çerçevelerle sınırlıdır. Bu nedenle de bu bölgelerdeki rollerini meşrulaştırmak için dolaylı stratejilere başvururlar; terör oluşturmak, kitle iletişim araçlarını manipüle etmek ve kamuoyunun algısını yeniden şekillendirmek gibi. IŞİD’in neden olduğu bu korku yaygınlaştırılır ve işgalciler savunmasız toplulukların gözünde “koruyucu” haline getirilir. Yine de IŞİD’in varlığı ve sürekliliği, desteğinin veya hoşgörüsünün ardındaki derinden yıkıcı ve hesaplanmış güdüleri ortaya koymaktadır.
Bugün tanık olduğumuz şey haydut bir grubun tesadüfen yükselişi değil, planlı bir tehdidin stratejik olarak uygulanmasıdır. Bazı küresel ve bölgesel güçlerin örtülü hedefleriyle uyumlu olan IŞİD, bölgesel egemenliği baltalamada ve yabancı işgallere olanak sağlamada önemli bir rol oynamıştır.
Birçok durumda süper güçlerin askeri varlığına yönelik ne rasyonel bir ihtiyaç ne de popüler bir talep olmuştur. Ancak IŞİD tarafından yayılan terör, böyle bir varlığın gerekçesini uygun bir şekilde sağlamıştır. Aşırılığa karşı bir kampanya olarak başlayan müdahale, uzun vadeli kontrol ve işgal için bir bahane haline gelmiştir.
IŞİD’in uydurulmuş bir yapı olduğuna şüphe yoktur. Örgüt, bölgesel ve uluslararası istihbarat ağları tarafından beslenip sömürülmüştür. Hem İslam dünyasının hem de daha geniş uluslararası toplumun, bu ideolojinin asla düzen, adalet veya gerçek bir dini yönetim kurmak için tasarlanmadığını kabul etmesi zorunludur. Aksine küresel hegemonik çıkarların hizmetinde kaos yaymak, mezhepçiliği derinleştirmek ve tüm bölgeleri istikrarsızlaştırmak için kasıtlı olarak tasarlanmıştır.
IŞİD’in mirası Suriye, Irak, Afganistan, Pakistan, Tacikistan, İran, Londra ve ötesinde bir dizi korkunç terör saldırısını (yerel, bölgesel ve uluslararası saldırıları) içerir. Bu vahşetler, yalnızca grubun barbarlığının değil, aynı zamanda varlığını besleyen, sürdüren ve bundan faydalanan daha geniş jeopolitik tasarımların da acı bir hatırlatıcısı olarak karşımıza çıkmaktadır.
