Bölüm 8
Dr. Hümam Sultani
Afganistan’da Selefi Alimlerin Öldürülmesinin Hakikati ve Afganistan İslam Emirliği’ne Karşı Mezhebi Propaganda
Afganistan tarihinin en acı verici trajedilerinden biri, bu ülkenin yalnızca silah ve barut savaşlarına tanık olmaması, bilakis fikirlerin, itikatların ve mezhebi ihtilafların da siyasi çatışmalarda kalıcı araçlar haline gelmesidir. Zira bazen iktidar mücadelesine mezhebi bir mahiyet veriliyor, bazen fıkhi ihtilaflar düşmanlığın esası kılınıyor, bazen de birkaç ferdi vaka bütün bir nizama yönelik ithamlara dönüştürülerek istismar ediliyor ve bunlara dayanarak yeni muhalefet cepheleri açılıyor.
Afganistan İslam Emirliği Ağustos 2021’de yeniden yönetime geldiğinde bu propagandalardan bir silsile başlattı. Zira Afganistan’da bir dizi Selefi alimin şehadete ermesi hadiseleri, “Afganistan İslam Emirliği -fıkıhta Hanefi ve itikatta Matüridi olması hasebiyle- Selefi alimlere ve diğer mezheplerin tabilerine tahammül etme kabiliyetine sahip değildir” şeklinde bir iddianın ortaya atılmasına bahane edinilmiştir. DAEŞ tekfirci halkaları, bu ithamı fikri ve itikadi gayelerine hizmet için kullanmış, Pakistan’daki bazı dini ve siyasi taraflar ise bunu Afganistan İslam Emirliği’nin itibarını lekelemek için malzeme olarak istismar etmiştir.
Ancak bütün bu propaganda ve gürültü ortasında esaslı bir hakikat görmezden gelindi; o da şudur: Bir din aliminin öldürülmesi fiili bir vakıadır; ancak katilleri veya katili bilmek ayrı bir meseledir. Bu cinayetin, bir hükümetin sistemli mezhebi politikası olarak adlandırılması ise tamamen müstakil ve farklı bir iddiadır. Bu üç hususu birbirine karıştırıp bunlara dayanarak bir neticeye varmak ilmi bir araştırma değil, bilakis önceden alınmış bir tutumu ispat etmek için vakıaların zorlama tefsiri ve tevilidir.
Hanefi Fıkhının Asli Mevkii mi Yoksa Mezhebi Düşmanlık mı?
Hanefi fıkhı, asırlardır Afganistan’da dini, hükmi ve hukuki bakımdan seçkin bir mevkie sahip; zira bu ülkenin Müslümanlarının büyük çoğunluğu tarihen bu fıkhi mezhebin tabileridir. Buna göre Afganistan İslam Emirliği’nin ülkenin hükmi ve hukuki sisteminde Hanefi fıkhına asli mevki atfetmesi ne yeni bir husus ne de alışılmadık bir tedbirdir; bilakis Afganistan’daki o köklü fıkhi ve hükmi sünnetin bir uzantısıdır.
Dünyanın çeşitli devletlerinde yargıyı düzenlemek ve hukuki birliği gerçekleştirmek için belirli bir fıkhi mezhep veya hukuki sistem esas alınmaktadır; bu idari ihtiyacı diğer fıkhi mezheplere düşmanlığın delili saymak ise apaçık bir ilmi mugalata sayılır. İslam tarihi, büyük dört imam ve onlara tabi olanlar arasında birçok fer’i meselede görüş ayrılığı bulunduğuna tanıklık eder ancak fıkhi ihtilaf tek başına hiçbir zaman bir Müslümanın öldürülmesine veya kanına ve malına tecavüz edilmesine gerekçe olmamıştır.
Allah Teala, yüce kitabında şöyle buyurmuştur: “Kim bir mümini kasten öldürürse cezası, içinde ebedi kalacağı cehennemdir; Allah ona gazap etmiş, onu lanetlemiş ve ona büyük bir azap hazırlamıştır.” (Nisa, 93). Keza Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Müslümanın kanı, malı ve ırzı Müslüman üzerine haramdır.” (Sahih-i Müslim, hadis: 2564).
Bu apaçık şer’i hükümlere rağmen hiçbir Müslümanın kanı, sırf başka bir fıkhi mezhebe mensubiyeti sebebiyle mubah kılınmaz. Dolayısıyla Hanefi fıkhının Afgan yargı sisteminde asli bir mevkie sahip olmasını Selefi alimlere karşı sistemli bir düşmanlığın delili saymak batıl ve ilmi dayanaktan yoksun bir istidlaldir.
Selefi Alimlerin Öldürülmesi; Vakıalar Neyi Ortaya Koyuyor?
Afganistan İslam Emirliği’nin yeniden yönetime gelmesinin ardından Afganistan’da bir dizi Selefi alimi hedef alan suikast hadiseleri vuku bulmuştur. Bu vakıalar inkar edilemez; ancak bunlar etrafında tahkik ve inceleme olmaksızın örülen siyasi ve dini söylentileri kabul etmek de mümkün değildir. Zira 2021 yılının Eylül ayının başlarında tanınmış Selefi alim Şeyh Ubeydullah Mütevekkil öldürülmüştür. Aynı ayda Mevlevi Muhammed Nebi Muhammedi öldürüldü. Aynı şekilde Müftü Saidullah Sahil, 25 Ekim 2021’de Celalabad şehrinde kimliği belirsiz silahlı kişilerce şehit edildi.
13 Temmuz 2022’de Kabil’de “Cemiyet-i Ulemay-ı Ehl-i Hadis”in önde gelen lideri Şeyh Serdar Veli Sakıb şehit edildi. Bu olayın ayırt edici yanı şudur ki Şeyh Serdar Veli Sakıb, Afganistan İslam Emirliği’nin liderliğine bağlılıklarını ilan etmiş Selefi alimlerden biriydi ve ona yakın olanlar ölümünün sorumluluğunu DAEŞ örgütüne yüklemiştir. 5 Ağustos 2022’de Mevlevi Muhammed Kayyum, Nangarhar vilayetinin Cabirhar idaresinde sabah namazını kılarken şehit edilmiş ve raporlarda bu olayda da DAEŞ’in müdahil olduğu ortaya çıkmıştır. Burada son derece önemli bir hakikat belirmektedir; o da şudur: DAEŞ unsurları, tekfirci fikirlerine muhalefet eden o Selefi dini şahsiyetleri dahi hedef aldı; keza Afganistan İslam Emirliği’ni destekleyen alimler de bu kanlı grubun saldırılarından uzak kalmadı.
İthamları Hakikate Dönüştürmek: Tehlikeli Bir Oyun
Tartışmada en kaygı verici yan şudur ki bazen herhangi bir hadise vuku bulur bulmaz sorumluluğu önceden belirleniyor ve gelişigüzel ilan ediliyor; tahkikat yapılması beklenmiyor, deliller değerlendirilmiyor ve çelişkili raporlar karşılaştırılmıyor. Bilakis belirli bir itham ortaya atılıyor da tekrar tekrar yinelenmek suretiyle tedricen ve yapay biçimde kabul edilmiş bir hakikate dönüştürülüyor.
İslam şeriatı böyle bir davranışı şiddetle yasaklamaktadır; nitekim Allah Teala şöyle buyurmuştur: “Ey iman edenler, size bir fasık haber getirirse bilmeyerek bir topluluğa musibet getirip sonra yaptıklarınıza pişman olmamanız için onu tahkik edin.” (Hucurat, 6). İmam İbn Kesir (Allah ona rahmet etsin) bu ayetin tefsirinde şöyle demiştir: “Allah Teala, fasığın haberinde ihtiyatlı davranılmasını emretmektedir” (İbn Kesir Tefsiri, Hucurat suresi: 6). Keza Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “İnsanlara sırf iddiaları sebebiyle verilseydi birtakım kimseler insanların kanlarını ve mallarını iddia ederdi.” (Sahih-i Müslim, hadis: 1711).
İşte bu, Afganistan’da Selefi alimlerin suikastı dosyası incelenirken riayet edilmesi zaruri olan asli esastır.
Zira bir kimsenin öldürülmesi haberini derhal siyasi bir ithama dönüştürmek, sonra o ithamı bütün bir devletin işlediği mezhebi bir cinayet olarak göstermek ve nihayet buna dayanarak taifesel kin körüklemek, hepsi Kur’an’ın tahkik ve teyit emriyle ve İslami adaletin asıllarıyla çelişiyor.
DAEŞ Tekfirci Fikri ve Mezhebi İhtilafların İstismarı
DAEŞ Haricileri, Afganistan İslam Emirliği’ne karşı fikri ve propaganda çabalarında fıkhi ve itikadi ihtilafları istismar edebileceği hiçbir fırsatı kaçırmamıştır. Zira grup, Taliban’ın Hanefi ve Matüridi iki mezhebe mensubiyetini eleştiri vasıtası edinmiş, dini ve siyasi nizamının meşruiyetine ta’n etmiş ve muhaliflerine karşı tekfir yolunu tutmuştur. Buradaki temel sorun ilmi ihtilafın bizzat kendisinde değil, bilakis bu ihtilafa küfür ve iman hükümleri vermenin ve ardından silahlı karşılaşmayı gerekçelendirmenin aracına dönüştürülmesindedir.
İmam Ebu Cafer et-Tahavi (vefatı h. 321) (Allah ona rahmet etsin) meşhur “el-Akidetü’t-Tahaviyye” adlı kitabında şöyle demiştir: “Kıble ehlinden hiç kimseyi bir günah sebebiyle, onu helal saymadıkça tekfir etmeyiz” (el-Akidetü’t-Tahaviyye, akide: 21).
Muteber Ehl-i Sünnet alimleri, belirli bir şahsın tekfirinin şartlarının gerçekleşmesine ve manilerinin ortadan kalkmasına bağlı olduğu hükmüne varmıştır. Bir Müslümanın imanı hakkında sırf fıkhi ihtilaf, siyasi muhalefet veya müştebih bir kelimeye dayanarak hükümler vermek şer’i bir araştırma değil, bilakis Haricilerin fikri yönteminin ta kendisidir.
DAEŞ’in tekfirci söylemlerinin vahim neticeleri, grubun dini ve siyasi hasımlarına fikri muhalefetle yetinmemesi, bilakis birçok vesilede onları silahlı saldırılarla hedef almasıyla daha açık tezahür etmektedir.
DAEŞ ile Selefi Ekol Arasındaki Fark
Bu bağlamda bir başka esaslı hakikatin de öne çıkarılması zaruridir; o da şudur: DAEŞ belirli bir silahlı ve tekfirci gruptur; Selefilik ise geniş bir dini ve ilmi akımdır. Bu ikisini eşitlemek yalnızca ilmi bir hata değil, bilakis ülkede mezhebi gerilimlerin tırmanmasına da yol açabilir. Zira Afganistan’daki Selefi alimlerin birçoğu, DAEŞ’in tekfirci fikirlerini ve itikatlarını alenen reddetmek ve onun aşırılık yanlısı yöntemini kınamakla kalmamış, bilakis Afganistan İslam Emirliği’ne desteklerini ve işbirliklerini ilan etmiş ve ona şer’i biatta bulunmuşlardır; bu hakikat tek başına Selefi alimlerin zorunlu olarak DAEŞ’i desteklediği veya Afganistan İslam Emirliği’ne muhalif olduğu yönündeki genel tasavvuru çürütüyor.
Nasıl ki DAEŞ’i Selefiliğin temsilcisi saymak yanlış; Selefi bir alimin öldürülmesini herhangi bir delil veya burhan sunmaksızın Afganistan İslam Emirliği’nin politikasına nispet etmek de ağır bir hatadır. Her iki halde de gerçeklik çarpıtılmakta ve mezhebi ihtilaflar siyasi düşmanlıkların alanını genişletmek için istismar edilmektedir.
