Tarım; Bağımlılıktan Kendi Kendine Yeterliliğe ve Gıda Güvenliğine
Tarım, Afganistan ekonomisinin temel dayanaklarından biri ve ülke nüfusunun geniş bir kesimi için başlıca gelir ve geçim kaynağıdır. Zira milyonlarca ailenin hayatı, özellikle kırsal bölgelerde toprağa, suya ve tarımsal üretime sıkı sıkıya bağlıdır. Bu sebeple çiftçilerle ilgilenmek, yerli üretimi artırmak ve su kaynaklarını yönetmek yalnızca ekonomik bir mesele değil, bilakis gıda güvenliği ve toplumsal refahla doğrudan bağlantılı bir husustur.
Cumhuriyet döneminde, bazı tarımsal programlar uygulanmış olsa da bu sektör ağır meydan okumalarla karşılaşmıştır. Zira gıda maddeleri ithalatına bağımlılık, sulama için yeterli imkanların yokluğu, ıslah edilmiş tohum ve yüksek kaliteli gübre noksanlığı, bunlara ilaveten su kaynaklarının kötü yönetimi ve ardı ardına gelen kuraklık dalgaları, tarımsal üretimi olumsuz etkileyen faktörlerdendi. Birçok bölgede çiftçiler gerekli imkanlardan ve teknik danışmanlıktan yoksundu; keza tahsis edilen yardımların bir kısmı kötü yönetim ve idari yolsuzluk neticesinde hak sahiplerine etkin biçimde ulaşmamıştı. Bunun neticesinde Afganistan, gıda ihtiyaçlarının bir kısmını temin etmek için ithalata bağımlı kalmış ve bu da onu dış piyasalardaki fiyat dalgalanmalarına maruz bırakmıştı.
Afganistan İslam Emirliği nizamı, idareyi ele aldığında yerli üretimi artırmak ve gıda alanında kendi kendine yeterliliği güçlendirmek, ülkenin ekonomik önceliklerinin başına yerleştirildi. Bu bağlamda Tarım ve Sulama Bakanlığı, çiftçileri desteklemeyi, buğday ekimini genişletmeyi, ıslah edilmiş tohumları dağıtmayı ve üretim yöntemlerini iyileştirmeyi hedefleyen programlar uygulamaya koydu. Bakanlığın resmi raporlarına göre Afganistan’da buğday üretimi h. 1404 (m. 2023/2024) yılında yaklaşık 4,54 milyon metrik tona ulaşmış olup bunun 4,13 milyon tonu sulu buğday, yaklaşık 404 bin tonu ise yağmurla beslenen buğdaydır. Bu üretim seviyesi, kuraklığın yağmurla beslenen ürünleri etkilediği ve bunların üretiminin önceki yıla kıyasla belirgin biçimde düştüğü şartlar altında gerçekleşmiştir. Bununla birlikte sulu buğday üretiminin sürmesi, gıda arzı üzerindeki baskıların hafifletilmesinde merkezi bir rol oynadı.
Üretimin artırılmasının yanı sıra çiftçilerin durumuna gösterilen özen de büyük önem kazandı; zira faaliyetler ıslah edilmiş tohumların dağıtılmasını, çiftçilere modern tarım yöntemlerini tanıtmak için deneme tarlalarının kurulmasını, teknik danışmanlık sunulmasını ve meyve bahçelerinin geliştirilmesinin desteklenmesini kapsadı. Bu tedbirlerin tarım arazilerinin verimliliğini artırmaya, ürün kalitesini iyileştirmeye ve mevcut kaynakların en iyi biçimde kullanılmasına katkı sağlaması beklenmektedir. Çiftçilerin uygun tohuma, gübreye, tarım makinelerine, satış pazarlarına ve danışmanlık hizmetlerine erişimi güçlendirilmedikçe çiftçilere destek sürdürülebilir olmayacaktır.
Su kaynaklarının yönetimi de Afganistan’da tarımın geliştirilmesinde esaslı bir meseledir; zira geniş tarım arazileri yağmur sularına bağımlıdır ve kuraklık, çiftçilerin üretimini ciddi biçimde tehdit edebilir. Bu bağlamda çeşitli vilayetlerde küçük barajlar ve su tesisleri inşa edilmesi, yüzey sularının düzenlenmesi ve yeraltı sularının beslenmesine çalışılması yönünde faaliyetler yürütülmüştür. “Kuştepe” projesi ülkedeki en önemli temel projelerden biri olmayı sürdürüyor; nitekim kuzey vilayetlerinde tarımı geliştirme hususunda muazzam kabiliyetlere sahip. Bu projenin tamamlanması, geniş tarım arazilerini sulama kapsamına alacak, böylece üretimin artırılması, istihdam sağlanması ve tarım ailelerinin yaşam seviyesinin iyileştirilmesi yolunu açacaktır.
Bununla birlikte bazı muhalif medya kuruluşları ve muhalif gruplar, uluslararası kuruluşların yoksulluk ve gıda güvensizliğine dair raporlarına dayanarak, nizamın, halkın gıdasını temin etmede başarısız olduğu yönünde bir imaj çizmeye çalışıyor. Ancak bu tahliller esaslı bir hakikati görmezden gelmektedir ki o da şudur: Afganistan’daki gıda güvensizliğinin büyük bir kısmı nizamın performansının sonucu değil, bilakis haksız yaptırımların, Afgan varlıklarının yurt dışındaki bankalarda dondurulmasının ve insani yardımlardaki keskin düşüşün doğrudan neticesidir. Afganistan İslam Emirliği nizamı, varlıkların dondurulmasıyla ve uluslararası ekonomik baskılarla karşı karşıya kaldığı halde, yerli buğday üretim seviyelerini ülkenin yarısından fazlasının ihtiyaçlarını temin etmeye yetecek düzeyde korumayı başarmıştır. Şayet bu yaptırımlar kaldırılsa ve nizam, mali kaynaklarına engelsiz erişebilse üretimi artırma ve gıda güvenliğini iyileştirme kabiliyeti çok daha büyük olacaktır.
Sonuç olarak, tarımın geliştirilmesi ve çiftçilerin desteklenmesi, Afganistan’ın temel ihtiyaçlarındandır. Buğday üretiminin artırılması, ıslah edilmiş tohumların dağıtılması, bahçelerin genişletilmesi, su tesislerinin inşa edilmesi ve “Kuştepe” projesinin ilerletilmesi gibi tedbirler bu alanda sarf edilen çabaların bir parçası sayılmaktadır.
