Bölüm 10
Yazan: İhsan
DAEŞ’in Fikri Temelleri
2. Kendi Kendini İlan Etmiş Hilafet
DAEŞ’in, onu diğer birçok cihadi hareketten ayıran temel fikri temellerinden biri, bir “İslami hilafet” kurduğu iddiası ve Ebu Bekir el-Bağdadi’yi dünya Müslümanlarının halifesi olarak sunmasıdır.
29 Haziran 2014’te DAEŞ, “hilafet”inin kuruluşunu resmen ilan etti ve dünyadaki tüm Müslümanlardan ona biat etmelerini istedi. Görünürde bu adım, Müslümanların hilafet sistemini yeniden canlandırma yönündeki uzun süredir devam eden özlemiyle bağlantılıydı. Ancak pratikte, İslami yönetim kavramının tamamen çarpıtılmış bir okumasıyla birlikte geldi; bu okuma, yaygın şiddeti meşrulaştırmanın ve muhalifleri kafir ilan etmenin aracı haline geldi.
DAEŞ’in görüşünde hilafet, ümmetin şurası ve icmasına dayanan siyasi bir sistem değil, askeri fetih ve toprak ele geçirme yoluyla kazanılmış bir yönetimdir. Onlar, bir bölgeyi kontrolü altına alan ve orada şeriatı kendi şiddet yorumuna göre uygulayan herkesin meşru bir halife sayıldığına ve ona itaatin tüm Müslümanlar için farz olduğuna inanırlar.
El-Bağdadi, Musul’daki el-Nuri Camii’nde yaptığı meşhur konuşmasında tam da bu iddiayı dile getirdi. Kendisini Müminlerim Emiri ve Resulullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) halifesi olarak adlandırdı ve tüm cihadi gruplardan kendisine biat etmelerini istedi. Ancak bu iddia, birkaç açıdan İslam hilafetinin temellerinden farklıydı ve dahi onda hilafetin fıkhi şart ve ilkelerinin hiçbiri gözetilmedi.
İlk ve en temel eleştiri, şura ve biat meselesidir. Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat’in siyasi düşüncesinde bir hilafet, şura ve ehl-i hal ve’l-akd’in biati olmadan meşruiyet kazanamaz. Sınırlı bir alanda askeri hakimiyet, tüm İslam ümmeti üzerinde asla meşru bir hilafet tesis edemez. DAEŞ, el-Bağdadi’yi, hiçbir İslami organın ve hiçbir ilmi meclisin bu hilafeti tanımadığı bir dönemde halife olarak sundu. Kendisine biat, yalnızca DAEŞ üyeleri ve ordunun dağıtılmasının ardından işsiz kalan ve sonradan DAEŞ’e katılan eski Irak ordusu askerleri tarafından yapıldı. Müslümanların genel temsilinden yoksun bu sınırlı biat, küresel bir hilafetin meşruiyetini asla garanti edemez.
İkinci eleştiri, el-Bağdadi’nin halife için belirlenen şartları taşımamasıdır. Ehl-i Sünnet fıkıhçıları halife için adalet, ilim, liyakat, cesaret ve Kureyş neslinden olma gibi bir dizi şart koymuştur.
El-Bağdadi’nin ilmi kabiliyeti hakkında, bizzat el-Bağdadi’nin hocalarından biri olan ve Irak’ta bir cihadi gruba liderlik eden Şeyh Ebu Abdullah Muhammed Mansur, kitabında şöyle yazar: “Şahitlik ederim ki onun hafızası zayıftı, kötü huyluydu ve cahildi, kendi arzularına uyardı.” O, El-Bağdadi’nin hiçbir ilmi kitabının yayımlanmadığını ve bütün hayatı boyunca geride hiçbir ilmi yazı veya eser bırakmadığını ekler.
Üçüncü eleştiri, ümmetin el-Bağdadi’nin hilafeti üzerinde icma etmemesidir. Hiçbir İslam devleti ve hiçbir resmi dini kurum, el-Bağdadi’nin hilafetini tanımadı. Mısır’daki El-Ezher Alimler Konseyi, İslam İşbirliği Teşkilatı Fıkıh Akademisi, diğer cihadi gruplar ve güvenilir dini kurumlar bu hilafeti batıl ilan ettiler ve iddiayı yersiz ve temelsiz olarak nitelendirdiler. Faslı alim Şeyh Muhammed el-Fizazi, halkın DAEŞ’in kendi kendine ilan ettiği halifeyi kabul etmemesi ve ona biat etmemesi konusunda şöyle soruyor: “El-Bağdadi’yi bir milyardan fazla Müslüman üzerinde halife olarak kim atadı?”
Ömer b. el-Hattab’ın (radiyallahu anhı) “Kim Müslümanlara danışmadan bir adama biat ederse, ona itaat gerekmez” sözünü aktararak bir hilafetin kuvvet ve askeri fetih yoluyla değil, İslam devletlerinin ve İslam alimlerinin icması yoluyla meydana gelmesi gerektiğini vurgular.
Şunu belirtmek gerekir ki DAEŞ, diğer İslami grupları eleştirirken bir hilafet kurmadıkları veya bir halifeye biat etmedikleri için onları mürted ve kafir olarak adlandırıyor; ancak kendi hilafetini meşrulaştırmak için askeri hakimiyet fıkhi nazariyesine başvuruyor. Bazı fıkıhçılar bu teoriyi belirli şartlar altında öne sürmüştür, ancak bir bölgedeki hakimiyet ve askeri hakimiyet, tüm İslam dünyası üzerinde hakimiyet ve hilafet için genel bir ilke olarak asla kabul edilmemiştir. Bu sebeple DAEŞ’in hilafet iddiası, Ehl-i Sünnet’in fıkhi temelleriyle ciddi sorunlar yaşamakta ve aynı zamanda muhalifleri kafir ilan etmenin ve kendi şiddet içeren tutumunu meşrulaştırmanın aracı haline gelmiştir.
Bazı yayınlar, DAEŞ’in kendi kendine ilan ettiği hilafetin yapısında eski Baas Partisi askerlerinin varlığına işaret ederek daha önce laik bir rejimde görev yapmış birçok kişinin bu hilafetin yüksek makamlarını tuttuğunu belirtir. Bu, DAEŞ hilafetinin büyük ölçüde kukla rejimlerin siyasi yapılarından devşirildiğini, şeriat üzerine kurulu bir nizamdan olmadığını gösterir.
