Tarihsel olarak Haricilerle günümüz aşırılıkçı gruplar arasında hedefler, stratejiler ve davranışlar açısından önemli farklılıklar vardır. Bu ayrımlar genel olarak şu şekildedir:
1. Temeller ve İdeoloji
– Eski Dönem Hariciler: Ali’nin (RA) halifeliğinden ayrılan İslam’daki ilk siyasi ve dini muhaliflerdi. Katı ilkelere bağlı kaldılar ve küfür olmasa da büyük günah işleyen bir Müslümanın kâfir olacağına inanıyorlardı.
– Modern Aşırılıkçı Gruplar: IŞİD zihniyetindekiler, tekfir dahil olmak üzere eski Haricilerle benzer aşırılıkçı ideolojileri benimser. Ancak tekfir skalaları çok daha geniştir ve genellikle ideolojileri veya yöntemleriyle aynı fikirde olmayan herkesi mürted veya kâfir olarak etiketlerler.
2. Amaçlar
– Eski Dönem Hariciler: Birincil amaçları İslam halifeliğini “arındırmak” ve “doğru Müslümanlar” olarak gördükleri kişilerle bir yönetim kurmaktı. Mücadeleleri büyük ölçüde kendi zamanlarının mevcut yöneticilerine karşıydı.
– Günümüz Haricileri: Siyasi amaçları küreseldir. Zorlama yoluyla hem Müslümanlara hem de Müslüman olmayanlara sapkın ideolojilerini dayatmaya çalışırlar. Stratejileri saldırgandır; intihar saldırıları, sivillere zarar verme ve küresel terörist ağları oluşturma gibi.
3. Taktikler ve Teknoloji
– Eski Dönem Hariciler: Savaşları o dönemde mevcut olan silah ve yöntemlere dayanırdı.
– Günümüz Haricileri: Gelişmiş silahlar, teknoloji, sosyal medya ve intihar saldırıları kullanırlar. Aşırılığı yaymak, takipçi toplamak ve propagandalarını yaymak için interneti ve sosyal medyayı sıklıkla kullanırlar. Yöntemleri arasında intihar saldırıları, bombalamalar ve savaş ilkelerini ihlal eden birçok taktik yer alır.
4. Şiddet Hedefleri
– Eski Dönem Hariciler: Esas olarak katı inançlarına karşı çıkanlara karşı savaştılar ve belirli bireylere veya gruplara odaklandılar.
– Günümüz Haricileri: Yaklaşımları ayrım gözetmez, savaşçı olup olmadıklarına bakılmaksızın sivilleri hedef alırlar. Masumların öldürülmesini haklı görürler ve korku yaymayı bir araç olarak kullanırlar.
5. Dini Metinlerin Yorumlanması
– Eski Dönem Hariciler: İslami metinleri derin anlamlara dalmadan kelimesi kelimesine yorumlarlardı.
– Modern Hariciler: Metinleri kelimesi kelimesine yorumlasalar da, onları siyasi ve askeri hedefleriyle uyumlu hale getirmek için çarpıtarak ve yanlış yorumlayarak daha ileri giderler. Merhamet ve adaleti vurgulayanları görmezden gelirken, aşırılıklarını desteklemek için ayetleri veya hadisleri seçici bir şekilde alıntılarlar.
6. Tekfir Uygulamaları
– Eski Dönem Hariciler: Tekfirleri büyük ölçüde dini ilkelerine açıkça karşı çıkanlarla sınırlıydı.
– Modern Hariciler: Hem Müslümanları hem de Müslüman olmayanları düşman olarak etiketlerler ve sadece takipçilerini “gerçek Müslümanlar” olarak kabul ederler. Hatta benzer ideolojilere sahip ancak daha az katı olan veya kendileri gibi tekfirci olmayan gruplarla bile savaşırlar.
7. İdeolojinin Yayılması
– Eski Dönem Hariciler: Vaazları kamusal vaazlar ve dini toplantılarla sınırlıydı.
– Modern Hariciler: İdeolojilerini küresel olarak yaymak için interneti, sosyal medyayı ve çeşitli propaganda araçlarını kullanırlar. Kamuoyunu manipüle etmeyi ve bireyleri kendi saflarına katmayı amaçlarlar.
Sonuç:
Hem eski dönem hem günümüz Haricileri temelde aşırı gruplardır. Ancak modern Hariciler yanlışlarının fazlalığıyla birlikte teknoloji kullanımı, kapsamlı propaganda ve küresel bağlantıları nedeniyle çok daha tehlikelidir. Bu onları seleflerine kıyasla daha zararlı hale getirir.
