Muhterem Müminlerin Emiri’nin (Allah onu korusun) Yas Merasimleri ve Hac Dönüşü Adetlerine Dair Tavsiyeleri (Üçüncü Kısım)
Muhterem Müminlerin Emiri’nin (Allah onu korusun) zararlı adetleri önlemeye dair ıslah rehberliği üzerine bu incelemeler dizisi içinde, 17 No’lu Kararnamede ele alınan bir sonraki konu, yas ve Hac dönüşüyle bağlantılı adetlerdir. Bu adetler ilk bakışta düğün, şirini-hori ve velver merasimleri gibi insanların dikkatini çekmiyor; ancak toplumsal ve ekonomik açıdan aileler ve toplum üzerinde hatırı sayılır bir yük oluşturuyor. Kökleri, İslami yönlendirme ve hükümlere uymayan uygunsuz uygulamalarda yatmaktadır.
Kabil’de düzenlenen bir toplantıda, Enformasyon ve Kültür Bakanlığı Yayın İşleri Bakan Yardımcılığı danışmanı, açıkça şunların şeriata aykırı sayılan ve liderliğin kararnamesiyle gayrimeşru ilan edilen adetler olduğunu söyledi: Ölen kişinin ailesinin yemek pişirmesi, iskat merasimleri düzenlemesi, ağır maliyetle hatim merasimleri düzenlemesi ve düğünlerde toyana (gelin tarafının damattan mehirden ayrı olarak talep ettiği bir ödeme) alınması.
Yas merasimlerindeki zararlı adetlerin bir örneği, ölen kişinin ailesinin yemek hazırlamaya ve taziyeye gelenleri ağırlamaya zorlanmasıdır. Afganistan’ın birçok yerinde, ölen kişinin ailesinin ölümün birinci, üçüncü, yedinci ve kırkıncı gününde gelip acıya ortak olanlar için yemek hazırlaması gerektiğine dair yanlış bir düşünce yerleşmiş durumda. Bu adetin şeriatta hiçbir dayanağı yok ve aynı zamanda bir yakınının ölümüne yas tutan ve hayatının en zor, en yıpratıcı aşamalarından birini yaşayan bir aile üzerinde ağır bir ekonomik yük oluşturmaktadır.
İslami yönlendirme uyarınca, komşular ve akrabalar ölen kişinin ailesi için yemek hazırlamalıdır ve ölen kişinin ailesi, onları ağırlama masrafını üstlenmemelidir. Kararnamenin bu adetin yasaklanmasına yaptığı vurgu, liderliğin, yıllardır adet ve gelenek adı altında topluma dayatılan bu cahili alışkanlığın toplumsal ve ekonomik zararına dair derin bir anlayışa sahip olduğunu göstermektedir.
Zararlı adetlerin bir başka örneği, Kabil’deki toplantının da şeriata aykırı adetler olarak nitelendirdiği ağır iskat ve hatim merasimleridir. Bu merasimler bazen çok sayıda insan davet edilerek ve çok para harcanarak düzenleniyor. Yaslı aileye hiçbir teselli veya sükunet vermiyor; onu, İslam’daki sade yaşam ruhuna uymayan merasim ve toplumsal beklentilerin baskısı altına sokuyor.
Tahlili olarak, bu adetlerin yasaklanması, Müminlerin Emiri’nin (Allah onu korusun) 17 No’lu Kararnamenin çeşitli bölümlerinde vurguladığı ilke ışığında anlaşılabilir: Toplumu sade yaşama geri döndürmek ve aileleri, şeriatta hiçbir dayanağı olmayan dayatılmış adetlerin ağır yükünden kurtarmak.
17 No’lu Kararnamede ele alınan bir başka husus, Hac ve Umre’den dönen hacılarla bağlantılı adetlerdir. Bazı bölgelerde, dönen hacının ağır maliyetle ziyafetler vermesi ve de akrabalarına ve tanıdıklarına pahalı hediyeler dağıtması adettendir. Bu toplumsal beklentiler bazen ilahi bir vazifeyi yerine getirmek için yolculuk eden hacılar üzerinde mali baskı oluşturuyor ve bu manevi yolculuğun gerçek amacını dünyevi merasimin gölgesi altına sokuyor. Kararname bu adetleri de zararlı uygulamalar arasında saymakta ve yasaklamaktadır. Bu hükmün incelenmesi, Muhterem Müminlerin Emiri’nin (Allah onu korusun) görüşünde dini uygulamaların bile toplumsal rekabete ve mali imkan gösterisine dönüştürülmemesi gerektiğini; manevi samimiyetlerini ve sadeliklerini korumaları gerektiğini göstermektedir.
Muhterem Müminlerin Emiri’nin (Allah onu korusun) yas merasimlerinde ve Hac dönüşünde zararlı adetlerin yasaklanmasına yaptığı vurgu, İslam’ın temel ilkelerinden birine dayanmaktadır: Ne zarar verme ne de karşılıklı zarara yol açma olmalıdır.
Bu adetler dışarıdan toplumsal kültürün bir parçası gibi görünse de pratikte gereksiz maliyetler dayatmanın, psikolojik baskı oluşturmanın ve toplumsal uyumu zayıflatmanın araçları haline gelmiş durumda. 17 No’lu Kararname bu adetleri tespit edip yasaklayarak Afgan toplumunu cahili adetlerin bu sağlıksız döngüsünden çıkarmaya ve de ağır ve masraflı merasimlerin yerini gerçek sempatinin aldığı bir kültüre yönlendirmeye çalışmaktadır.
Bu amaca ulaşmak, alimlerin, yetkililerin ve medyanın ortak işbirliğini ve halkın bilinç düzeyinin yükselmesini gerektirir; ta ki insanlar bu adetlerden kurtulmanın bir şer’i vazife olduğunu ve aynı zamanda kendilerinin ve ailelerinin menfaatlerine hizmet ettiğini anlasınlar. Bu, IEA nizamının, Afganistan halkının bu dünyada ve ahirette selameti için seçtiği yoldur.
