Bölüm 3
Ekber Cemal
Faiz esaslı sistemin en korkutucu, en dehşet verici ve en yıkıcı özelliği, ekonomi terminolojisinde “bileşik faiz” ya da “faizin faizi döngüsü” denilen şeydir. Bu, borçlu bir ülkenin boynuna bir kez dolandı mı nesiller boyu sürebilen, buna rağmen borcun hala sona erme belirtisi göstermediği matematiksel bir tuzaktır. İkinci Bölümde anlattığımız aynı altı milyar dolarlık petrol kredisi anlaşmasını Pakistan ile Suudi Arabistan arasında uygulayıp bu karmaşık küresel mekanizmayı çözersek gerçekliği ayna gibi netleşir.
Gördüğümüz gibi, bu anlaşma uyarınca Pakistan’dan yıllık yüzde 1,5 faiz alınmakta ve bu da 90 milyon dolara denk gelmektedir. Geleneksel faiz esaslı sistemde işlem, borçlu ülke ekonomik sorunlar veya dolar kıtlığı sebebiyle bir kredi taksitini ya da faizi yıl sonunda veya belirlenen süre içinde ödeyemediğinde özellikle tehlikeli hale gelir.
Diyelim ki Pakistan, ilk yılın sonunda bu 90 milyon dolarlık faizi ödeyemedi. İşte burada faiz esaslı sistemin büyüsü başlıyor. Kredi veren kurum, bu 90 milyon dolarlık faizden vazgeçmiyor, onu ana borçtan ayrı da tutmuyor. Bunun yerine onu, Pakistan’ın 6 milyar dolarlık asıl borcuna ekliyor; bu sürece kapitalizasyon denir. İkinci yılın başında Pakistan’ın mali kayıtlardaki ödenmemiş borcu artık 6 milyar dolar olarak kaydedilmiyor; 6,09 milyar dolara yükseliyor.
Bu şeytani döngünün ikinci korkutucu aşaması da burada başlıyor. İkinci yılın yüzde 1,5 faizi hesaplandığınd artık Pakistan’ın asıl 6 milyar doları üzerinden alınmaz; artmış olan 6,09 milyar dolarlık toplam üzerinden hesaplanır. Sonuç olarak ikinci yılın faizi 90 milyon dolardan 91,35 milyon dolara yükseliyor. Pakistan, bunu, ikinci yılın sonunda ödeyemezse bu yeni faiz de asıl borca ekleniyor ve Pakistan’ın toplam borcu 6.181.350.000 dolara ulaşıyor.
Üçüncü yılın faizi de bu yeni, artmış miktar üzerinden hesaplanır ve yaklaşık 92,72 milyon dolara denk gelir; yıl sonunda toplam borç 6,274 milyar doları aşıyor. Bütün bu küresel matematiksel karmaşıklığın ekonomik ve pratik sonucu şudur: Önceki dönemin faizi, borçlu ülkenin gelecek dönem için “anapara miktarının” ya da “asıl sermayesinin” bir parçası haline geliyor. Borçlu ülke, faize faiz ödemenin sonu gelmez bir döngüye yakalanıyor; bu döngüde asıl borç yerinde sayıyor, ancak faiz dağı zamanla, gün geçtikçe daha da yükseliyor ve daha korkutucu bir biçim alıyor.
İşte bu, Kur’an-ı Kerim’in Al-i İmran Suresi’nin 130. ayetinde şiddetle uyardığı o zulmün ta kendisidir:
“Ey iman edenler! Kat kat artırılmış olarak faiz yemeyin. Allah’tan sakının ki kurtuluşa eresiniz.”
Tam da bu sebeple uluslararası faiz esaslı kurumlar, bir malın kredi fiyatını sıradan bir dükkan sahibinin yaptığı gibi belirlemiyor ve onu sabit tutmuyorlar. Fiyat sabit olsaydı, karları belirli bir düzeyle sınırlı kalırdı ve servetlerini sürekli katlayarak çoğaltmayı sürdüremezlerdi.
Bu yüzden “zaman sayacını” çalışır durumda tutuyorlar; ta ki borçlu ülke geri ödemeyi ne kadar geciktirirse gelirleri o kadar artsın. Şimdi soru şudur: Bu faiz sayacını çalışır durumda tutmak için uluslararası piyasadaki gelişmelerden nasıl yararlanılır? İşte burada “vadeli işlem piyasası” ve spekülasyonun, yani kar için fiyat hareketleri üzerine bahis oynamanın rolü devreye giriyor.
Bir bölgenin, özellikle Ortadoğu gibi petrol üreten bir bölgenin üzerine savaş bulutları yayıldığında ve koşullar gerildiğinde petrol fiyatları savaş başlamadan önce dahi sırf çatışma tehdidi yüzünden 90 dolardan 95 veya 100 dolara yükseliyor. Bu fiyatlar kendiliğinden yükselmiyor; uluslararası faiz esaslı yatırım bankaları ve büyük yatırımcılar bu korku ortamından kazanç sağlıyor.
Piyasada yalan haber ve korku yayıyorlar; “savaş yüzünden gelecekte petrol arzının kesileceğini” iddia ediyorlar. Bu korkunun sonucu olarak haksız kazanç peşindeki tüccarlar, milyonlarca varil petrol için vadeli işlem sözleşmelerini düşük fiyattan satın alıp ellerinde tutuyorlar; ta ki ileride yüksek fiyattan satabilsinler.
Bu şekilde, petrol arzı piyasanın bir kesiminden toplanıp birkaç elde yoğunlaştığında diğer tarafta alıcıların sayısı birdenbire artıyor. Sonuç olarak arz ve talep kanunu uyarınca fiyatlar yapay olarak fırlıyor. Savaş başladığında gemicilik şirketleri gemileri için “savaş riski sigortası” primlerini defalarca katına çıkarıyorlar. Bu sigorta şirketlerinin arkasında da aynı uluslararası faiz esaslı finansörler duruyor.
OPEC gibi petrol üreten ülkeler örgütleri de bu tür koşullarda üretimlerini kontrolleri altına alıyor. Maliyetler artarken petrol arzı daraldıkça petrol fiyatları yükselmeye devam ediyor ve Pakistan gibi gelişmekte olan ülkelerin bütçeleri şiddetli baskı altına giriyor. Bu ülkeler iç ihtiyaçları için pahalı petrol ithal etmek üzere dolar harcadıkça dolar rezervleri tükeniyor. Bu yüzden eski borçlarını ve faizlerini ödemek için Uluslararası Para Fonu (IMF) ve benzeri kurumlardan yeni faiz esaslı krediler almak zorunda kalıyorlar. Bu şekilde küresel faizin bu şeytani döngüsü, her krizi ve her savaşı kendi devamı ve genişlemesi için yakıt olarak kullanıyor.