Bir süredir sürekli tekrarlanan bir soru gündemde: Afganistan İslam Emirliği, katil için kısas cezasını uyguluyor, içki içene ve zina eden bekara had cezası olarak celde vuruyor; ancak hırsıza el kesme cezası veya zina eden evliye recm cezasının uygulandığına dair şimdiye kadar bir bilgi yok. Bunun sebebi nedir?
Bu sorunun gerçekte, şeriat nizamına sadece hadler açısından bakılmasından kaynaklanan bir fikri kargaşayı yansıttığına dikkat edilmelidir. Oysa şeriattaki ceza sistemi, sadece cezaların uygulanmasından ibaret değildir; aksine adalet ve hakkaniyeti tesis etmeyi, can, mal ve namusu korumayı ve toplumu ıslah etmeyi amaçlayan adil ve hikmetli bir sistemdir.
Bazı eleştirmenler veya konuya yüzeysel bakanlar, “İslami hükümet varsa, neden hırsıza el kesme veya zina eden evliye recm cezası olayları sıkça görülmüyor?” şeklinde bir soru ortaya atmaktadır. Gerçekte bu itiraz, şeriatın doğasından, siyaset-i şer’iyye hikmetinden ve hadlerin uygulanması için konulmuş hassas ve kesin şartlardan kaynaklanan cehaletten doğmaktadır.
Şeriatı doğru ve derinlemesine anlamak için İslam’ın suçu ispatlamaya değil, mümkün olduğunca hadlerin uygulanmasını bertaraf etmeye çalıştığını bilmek gerekir. Üzerinde ittifak edilen fıkıh kurallarından biri, suçun kesin olarak ispatlanmasında en ufak bir geçerli şüphe bulunması durumunda haddin düşmesidir.
Abdullah b Mesud (radiyallahu anhu) ve diğer sahabelerden rivayet edildiğine göre, Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:
“Müslümanların had cezalarını gücünüz yettiğince bertaraf ediniz. Eğer (suçlu için) bir çıkış yolu varsa onu salıveriniz. Çünkü devlet başkanının affetmede hata etmesi, cezalandırmada hata etmesinden daha hayırlıdır.” (Tirmizî, Hudud, No: 1424)
Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) “Devlet başkanının affetmede hata etmesi, cezalandırmada hata etmesinden daha hayırlıdır” sözü, İslami yargı fıkhındaki en büyük altın prensiplerden biridir. Bu prensip, çağdaş yargı sistemlerinde dahi takdir ve tefekkürle karşılanan bir ilkedir.
Bu kuralın mantıksal anlamı, suçlu bir kişiyi serbest bırakmanın bir yargı hatası olduğu, ancak zararının o kişiyle sınırlı kalmasıdır. Oysa masum birini cezalandırmak, telafisi mümkün olmayan büyük bir zulümdür ve yargının güvenilirliğini, devletin meşruiyetini sarsar. Bir suçlunun cezadan kurtulması, masum birinin hapsedilmesi veya haksız yere kanının dökülmesi kadar tehlikeli değildir.
Bu nedenle hatalı ceza daha tehlikelidir; zira hırsıza el kesme veya kısas yoluyla öldürme gibi bazı had cezaları geri döndürülemez cezalardır. Masum birinin eli kesilirse veya recmedilip öldürülürse ardından hükmün hatalı olduğu anlaşılsa bile mahkeme onun elini veya hayatını geri getiremez.
İşte bu yüzden şeriat, hakimi, her bulduğu geçerli şüphe sebebiyle sanık lehine şüpheden yararlandırmaya mecbur kılmıştır. Bu büyük prensip, İslam devletinin cezalara susamış olmadığını, aksine amacının can, mal ve namusu korumak olduğunu gösterir. Mahkemeler, duyguların veya kamuoyu baskısının etkisi altında, tam bir kesinlik olmadan hüküm verirlerse adalet örneği olmaktan çıkıp bir zulüm aracına dönüşürler. İşte bu nedenle şüphe durumunda af, cezadan önce gelir.
Ayrıca Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) yöntemi, İslam’ın sanığa itirafından dönme ve tevbe yolunu seçme fırsatı verdiğini, haddi uygulamakta acele etmediğini açıkça göstermektedir. Nübüvvet döneminde, Maiz b. Malik el-Eslemi (radiyallahu anhu) dört kez zina itirafında bulunduğunda, Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) ondan yüz çevirmiş ve hatta “Sende delilik mi var?” diye sormuş, muhtemelen sadece öpüşme veya dokunma olduğunu ima etmiştir.
Bu olay, şeriatın merhamet ve hikmete dayalı ruhunu, haddin, hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde ispat edilmedikçe uygulanmayacağını göstermektedir. Bu nedenle, insanların basit bir hüküm olarak gördüğü şeyler için İslam fıkhı, normal şartlarda bir araya gelmeleri neredeyse imkansız olan hassas şartlar koymuştur.
Şer’i hükümlere göre, hırsızlık haddi uygulanabilmesi için, çalınan malın şer’i nisaba (belirli bir değere) ulaşması, kapalı ev, kasa veya korunmaya mahsus bir yer gibi geçerli bir korunakta muhafaza edilmesi ve hırsızın mal üzerinde herhangi bir mülkiyet, ortaklık veya hak şüphesinin bulunmaması gerekir.
Ayrıca, eğer kişi açlık, zorunluluk veya şiddetli ekonomik kriz nedeniyle çalarsa fukahanın icmasıyla hırsızlık haddi düşer. Nitekim Müminlerin Emiri Ömer b. Hattab (radiyallahu anhu), kıtlık yılı olan Ramade’de bu gerekçeyle hırsızlık haddini uygulatmamıştır.
Bu nedenle, Afganistan İslam Emirliği mahkemelerinde el kesme hükmünün sıkça görülmemesi, hakimlerin haddin uygulanması için tüm şartları büyük bir titizlikle araştırmalarına, aynı zamanda içinde bulunulan çağdaki ekonomik koşulları ve mevcut şer’i şüpheleri gözetmelerine bağlıdır. Şartlar tamamlanmazsa had cezaları yerine tazir cezalarına yönelirler.
İslam yargı sisteminde, had ile tazir arasındaki fark, hakime geniş şer’i yetkiler tanır. Eğer suç, delil yetersizliği veya şartların gerçekleşmemesi nedeniyle had seviyesine ulaşmazsa, ancak sanığın sorumluluğu bir dereceye kadar sabit olursa, hakim suçun türüne, failin kişiliğine ve davanın koşullarına uygun olarak hapis, para cezası, bedensel ceza veya başka bir tazir cezası verir.
Bu nedenle, bir hırsızın elinin kesildiğini görmemek, onun cezadan muaf tutulduğu anlamına gelmez. Aksine, Emirlik hakimlerinin, şer’i şüpheler ve koşullar nedeniyle birçok davada, caydırıcılığı ve güvenlik ile düzenin korunmasını sağlayan etkili tazir cezaları uyguladıkları anlamına gelir.
Bunun yanı sıra, yerel ve uluslararası koşullar ile kamu yararının takdiri, devlet başkanına, yani İslam devletinin sorumlularına aittir. Afganistan İslam Emirliği, bir yandan onlarca yıl süren savaşlardan sonra toplumu yeniden inşa etme sorumluluğuyla, diğer yandan olumsuz propaganda kampanyaları ve uluslararası ekonomik yaptırımlarla karşı karşıyadır.
Bu gibi durumlarda, şeriat, İslam hükümetine, fitneyi önleyecek ve İslam’ın dengeli ve adil gerçek yüzünü gösterecek şekilde cezaları uygulamada hikmetli bir yöntem seçme yetkisi verir. Bu nedenle, bazı cezaların mahkeme salonlarında veya belirlenmiş yerlerde, kamu meydanları yerine uygulanması, bu şer’i ve davet içtihadının bir parçasıdır. Böylece uluslararası medyaya şeriatı çarpıtma ve İslam davetine zarar verme fırsatı verilmez ve insanların kalplerinde ceza sahnelerine karşı bir katılık ve alışkanlık oluşmaz.
Günümüz Haricilerinin, yani DAEŞ örgütünün metoduna baktığımızda, başarısızlıklarının ve helak olmalarının en belirgin sebeplerinden birinin bu aşırı katılık olduğunu görürüz. Haddin uygulanması için konulan hassas şartları ve şüphelerle hadleri bertaraf etme kuralını görmezden gelmişler, insanları öldürmek, başlarını ve ellerini kesmek için şüphe ve zanlara dayanmışlardır. Sonuçta dünyaya İslam’ın çarpıtılmış bir resmini sunmuşlar, sanki bu din sadece cezalar için gelmiş gibi bir izlenim oluşturmuşlardır. Oysa bu yöntem, merhamet, adalet ve hikmete dayalı şeriat ruhuyla çelişmekteydi ve bu da güçlerinin ve kudretlerinin yok olmasının sebeplerinden biri olmuştur.
Buna karşılık, Afganistan İslam Emirliği’nin kısas ve celde gibi diğer bazı şer’i hadleri uygulaması, şeriatı uygulama konusundaki samimiyetini ve bağlılığını göstermeye yeter. Ancak Emirlik, medyatik kazançlar veya zahiri bir şöhret için hadleri sergilemeye değil, yargının itibarına, şeriatın hassas şartlarına ve şer’i menfaatlere öncelik vermektedir.
Bu nedenle, İslam’daki yargı ve tazir sisteminin, cezaların çokluğu veya halka açık şekilde sergilenmesiyle değil adaletin tesisi, can, mal ve namusun korunması ve suçun önlenmesiyle ölçüldüğü anlaşılmalıdır. Dolayısıyla, hırsıza el kesme veya recm cezası ile ilgili haberlerin az olması, Afganistan İslam Emirliği’nin zayıflığını veya şer’i hükümlerin askıya alındığını göstermez. Aksine, şeriatın ihtiyat, titiz soruşturma ve hikmetli tedbir üzerine kurulu ruhunu yansıtır.
Dolayısıyla Müslümanların dinlerine dair derin, doğru ve dengeli bir anlayış edinmeleri, şeriatın büyük maksatlarına ve hikmetlerine bakmaları, onu sadece görünen yönleri ve duygusal tepkilerle sınırlı görmemeleri gerekir. İslam sadece cezalar dini değildir; merhamet, adalet, hikmet ve insan onurunu koruma dinidir ve tüm şer’i hükümler bu büyük maksatları gerçekleştirmek için meşru kılınmıştır.
