IŞİD’in Liderliği, Sistemi ve Stratejik Yapısı:
Kendini yarı devlet ilan eden IŞİD, karmaşık bir örgütsel yapı geliştirmiş gibi görünüyordu. Ancak görünenin aksine grubun içindeki liderlik, yetkinlik veya idari zekâyla değil, aşırılıkçı ideolojiye sarsılmaz bağlılık ve kanıtlanmış bir barbarlık kapasitesiyle belirleniyordu. Terfiler stratejik anlayışla değil, toplu infazlar, vahşi fetihler ve sistematik yağma gibi vahşetleri uygulama isteğiyle kazanılıyordu. Bu kişiler, otoriteleri yalnızca vahşete dayalı, uydurma ve gayrimeşru bir halifeliğin yetkilileri olarak hızla taç giydiler.
Ebu Bekir el-Bağdadi bu arketipi somutlaştırdı; yakalanması zor, gizli ve kamuoyunun gözünden büyük ölçüde uzaktı. Küresel bir İslam halifeliğine liderlik ettiğini iddia etmesine rağmen, iktidarının büyük bir kısmını saklanarak, çoğunlukla tünellerde geçirdi ve sonunda birçok halefi gibi intihar yeleğini patlatarak öldü. Bu tekrarlayan şiddetli yükseliş ve kendi kendini yok etme döngüsü, gücün yalnızca korkuyla sürdürüldüğü ve sadakatin zulümle ölçüldüğü son derece kusurlu bir sistemi ortaya çıkarıyordu.
IŞİD’in liderlik çerçevesi üç ana temele dayanıyordu:
– İdeolojik telkin ve dini kararlardan sorumlu sözde Şeriat Konseyi
– Şiddet ve yağma kampanyalarını düzenlemekle görevli Askeri Konsey
– Ele geçirilen topraklardaki yönetimi denetlemekle görevli İl Konseyi
Bu üçlü yapı tutarlı gibi görünse de, gerçeklik çok daha farklıydı. IŞİD birleşik bir yapıdan ziyade stratejik koordinasyonla değil; teröre, vahşete ve suç girişimlerine yönelik ortak bir güven duygusuyla birleşmiş, gevşek bir şekilde birbirine bağlı yarı özerk hücrelerden oluşan bir ağ olarak işlev görüyordu.
Irak, Suriye, Libya ve ötesinde IŞİD’in birçok bölgesel komutanı ya suçlulardan oluşuyordu ya da etnik ve mezhepsel ayrılıkları iktidara gelmek için kullanan eski Baasçı askerlerdi. Zirve döneminde, Nijerya’daki Boko Haram ve Afganistan’daki IŞİD gibi kolları, sözde halifeliğe alenen bağlılıklarını ilan etseler de İslami meşruiyet kisvesi altında insan ve uyuşturucu kaçakçılığı yapan ulusötesi suç örgütleri gibi faaliyet gösteriyorlardı.
IŞİD’in liderliğe yönelik stratejik yaklaşımı, özünde çelişkili iki ilkeye dayanıyordu; aşırı merkezi otorite ve yaygın operasyonel ademi merkeziyetçilik. Bağdadi, Ebu İbrahim el-Kureyşi ve Ebu el-Hasan el-Haşimi gibi isimler, bayrak tasarımları ve infaz yöntemleri de dahil olmak üzere sembolik ve stratejik kararlar üzerinde sıkı bir kontrol sağlarken, yerel komutanlara cihad kisvesi altında her şiddet eylemini gerçekleştirme özgürlüğü tanıyordu. Bu çelişki, örgütü aynı anda hem katı hem de anarşik hale getirdi ve bu da nihayetinde çöküşünü hızlandıran istikrarsız bir birleşim oldu.
IŞİD, “İslam devleti” kurma konusundaki gösterişli söylemine rağmen, topraklarında en temel kamu hizmetlerini bile sağlayamadı. Su, elektrik, sağlık hizmeti ve eğitim neredeyse yoktu. Ekonomik modeli tamamen yağma, gasp, insan ticareti ve köleleştirmeye dayanıyordu ve geride sürdürülebilir hiçbir şey bırakmıyordu.
Bölgesel kalelerinin düşmesinin ardından IŞİD, yeraltı bir isyan çetesine dönüştü. Ebu Hafs el-Haşimi gibi isimler de artık gölgede faaliyet gösteriyor; açık bir yönetim yerine hedefli suikastlara, ara sıra saldırılara ve dijital propagandaya güveniyor.
IŞİD’in mirası, kasvetli ama net bir ders sunuyor. Korku, sanrı ve boş sloganlara dayanan bir hareket bir süre manşetlere ve bölgelere konu olabilir, ancak kalıcı olamaz. Liderleri bile samimi bir inançtan yoksun olduğunda ve takipçileri inançtan ziyade korkuyla bağlı olduğunda, çöküş sadece muhtemel değil, aynı zamanda kaçınılmaz hale gelir.
