Beni Kaynuka’ya karşı seferden çıkarılan derslere devam ederken dikkatle üzerinde düşünülmesi gereken birkaç ilave görüş bulunmaktadır.
4. Allah ve Rasulü’nün Düşmanlarından Beri Oluşu İlan Etmek
Bir mümin, Allah’a, Resulü’ne ve müminler topluluğuna bağlılığını açıkça ilan etmek ve onlara düşmanlık besleyenlerden beri olduğunu beyan etmekle yükümlüdür. İslam, ilahi rehberliğe, özellikle Yahudi ve Hıristiyanlara karşı çıkanlarla sevgi veya siyasi bağlılık beslenmesine izin vermez.
Bu ilke, Allah Azze ve Celle’nin şu emriyle tesis edilmiştir:
“يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَىٰ أَوْلِيَاءَ ۘ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ۚ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ”
[المائدة: 51]
“Ey iman edenler! Yahudileri ve Hıristiyanları dost edinmeyin. Onlar birbirinin dostudurlar. Sizden kim onları dost edinirse şüphesiz o, onlardandır. Şüphesiz Allah, zalimler topluluğuna hidayet etmez.”
(Maide Suresi 51)
Bu emir sadece teorik değildi; pratikte ashab-ı kiramdan Ubade b. Samit (radiyallahu anhu) tarafından somutlaştırıldı. Abdullah b. Übeyy b. Selül gibi, Ubade’nin de Beni Kaynuka ile bir anlaşması vardı ve onların müttefiki sayılıyordu. Ancak onlar, ahitlerini bozup Müslümanlara düşmanlık beslemeye başlayınca Ubade, kabile bağlılıklarına veya siyasi konfora sığınmadı. İbn Selül’ün aksine, onları ne savundu ne de ihanetlerini mazur göstermeye çalıştı.
Bunun yerine, doğrudan Allah Resulü’ne (sallallahu aleyhi ve sellem) gitti ve açıkça beraatini ilan ederek şöyle dedi:
“Ben, Allah’ı, Resulünü ve müminleri veli (dost) ediniyorum. Bu kafirlerin veliliğini ve otoritesini reddediyorum.”
Onun iman berraklığını ve ahlaki kararlılığını takdir eden Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem), Beni Kaynuka’nın sürgününün denetlenmesi görevini Ubade’ye emanet etti.
Onlar itiraz edip, “Ey Ebu’l-Velid, sen bizim müttefikimiz değil misin? Aramızda bir antlaşma yok mu? Neden bizi sürüyorsun?” dediklerinde, Ubade (radiyallahu anhu) hiçbir şüpheye yer bırakmayan bir kararlılıkla cevap verdi: “Siz Müslümanlara savaş açtığınızda ben, Allah Resulü’ne (sallallahu aleyhi ve sellem) gittim ve sizden ve sizin müttefiklerinizden beri olduğumu ilan ettim.”
Bu olay, gerçek imanın, uzun süredir devam eden bağları koparmayı gerektirse bile ilkeli bir bağlılık talep ettiğini güçlü bir şekilde gösteriyor.
5. Peygamber’in Münafıklıkla Başa Çıkmadaki Stratejik Hikmeti
Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem), Abdullah b. Übeyy b. Selül’ün şefaatini kabul edip Yahudileri daha ağır bir şekilde cezalandırmaktan kaçındığında bu karar, derin bir hikmete dayanıyordu. Motivasyonlardan biri ümitti. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), İbn Selül’ün nifaktan vazgeçmesini, imanın kalbine kök salmasını ve kendini ıslah etmesini umuyordu. Onun ıslahı yoluyla, onu takip eden başkaları da ihlasa yönelebilirdi.
Ancak İbn Selül’ün kalbi, imanın giremeyeceği mühürlü bir kap gibi kabul etmez bir nitelikte olduğunu kanıtladı.
Bu ahlaki değerlendirmenin ötesinde aynı zamanda Peygamber’in olağanüstü siyasi öngörüsünü ortaya koyan stratejik bir boyut da vardı. O aşamada, İbn Selül Medine’de oldukça büyük bir nüfuza sahipti. Onun münafıklığı henüz tam olarak açığa çıkmamıştı ve sözleri halen belirli kişiler arasında ağırlık taşıyordu. Bu nedenle Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem), zayıflık değil, sabır ve uyum politikasını seçti.
Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem), İbn Selül’ü alenen azarlasaydı veya ricasını tamamen reddetseydi, sonuç yeni bir fitnenin patlak vermesi olabilirdi. Böyle bir yüzleşme, muhtemelen İbn Selül’ün kızgınlığını derinleştirir ve onu açık bir isyana veya silahlı direnişe yöneltebilirdi.
Bunun yerine Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), İbn Selül’ün nifakının sahabilere doğal bir şekilde kendini göstermesi için zaman tanıyarak sabır gösterdi. Bir kez açığa çıktığında etkisi yüzleşmeye gerek kalmadan çökecekti. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) onun aracılığını kabul ederek etkili bir şekilde potansiyel bir fitneyi daha alevlenmeden etkisiz hale getirmiş oldu.
Bu kıssa, yönetim ve liderlik için hayati bir ilkeyi göstermektedir. Özellikle dış güçlerle bağlantılı bir iç düşman, dışarıdan gelen açık bir hasımdan çok daha yıkıcı olabilir. Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) bu tehdidi aceleyle değil öngörü, hikmet ve ihtiyatla ele aldı; bunlar, liderler ve topluluklar için zamanla sınırlı olmayan dersler olarak kalan niteliklerdir.
