Haricîler, İslam’da aşırılıklarla dolu uzun bir tarihe sahiptir. Merkezi ideolojileri, büyük günah işleyen bir Müslümanın kâfir olacağı düşüncesi etrafında döner.
Haricî grubunun başlangıcı, başlangıçta Ali ile Muaviye arasında Osman’ın (RadiyAllâhu anhum) katillerinin cezalandırılması konusunda yaşanan anlaşmazlık sırasında ortaya çıkmıştır. Bu anlaşmazlık, sayısız Müslümanın öngörülemeyen bir şekilde şehid edilmesiyle sonuçlandı.
Bunun ardından Ali ve Muaviye uzlaşma amacıyla elçiler görevlendirdi. Her taraf kendi savunucularını belirledi, onlara tam yetki verdi ve hakemlerin verdiği kararlara uyma sözü verdi.
Bu eylem, Haricilerin isyanına neden oldu. Ali’nin temsilci atama kararını İslam’a aykırı olarak değerlendirdiler ve Hurkûs bin Züheyr önderliğinde ondan ayrılarak “Hüküm ancak Allâh’ındır” sloganına sarıldılar.
Ali (r.a.) başlangıçta onlarla savaşmadı. Ancak onların ikiyüzlülüğünü, aşırılığını ve Müslümanlar arasında fitne yayıldığını görünce onlarla yüzleşmeye karar verdi. Hicri 38 yılında, Nehravan Savaşı sırasında, Haricilerin çoğu Ali (r.a.) önderliğindeki şiddetli bir çatışmada yok oldu ve böylece o dönemdeki İslam toplumu onların kötü niyetli eylemlerinden korunmuş oldu.
Ali’nin şehadetinin ardından, Nehravan Savaşı’ndan sağ kurtulan Hariciler Arap Yarımadası’na ve yakın bölgelere sığındılar ve daha sonra Emeviler döneminde yeniden ortaya çıktılar. Abdulmelik bin Mervan, Velid bin Abdulmelik ve diğer bazı yöneticilere karşı isyan ettiler.
Halifeliğin saltanatlığa dönüşmemesi gerektiğini savunarak Abdulmelik bin Mervan’a karşı düşmanlık beslediler. Tüm Emevileri mürted olarak damgaladılar. Abdulmelik bin Mervan onlarla şiddetli savaşlara girdi, sonunda bu büyük isyanı bastırdı ve barışı sağladı.
Süleyman bin Abdulmelik, Ömer bin Abdulazîz ve diğer Emevi halifelerinin saltanatları sırasında Haricilerin varlığı devam etti, ancak faaliyetleri sınırlı kaldı.
Abbasiler zamanında Hariciler, Horasan ve Irak gibi bölgelerde mevcuttu. Ancak etkileri asgari düzeydeydi ve İslam devleti için önemli bir tehdit oluşturmuyordu. Hariciler ayrıca Selçuklular ve Gazneliler gibi büyük İslam devletleri dönemlerinde de var olmuş ve zaman zaman İslam devletlerini zayıflatmışlardır.
Osmanlı döneminde Hariciler yoktu, ancak benzer ideolojilere sahip daha küçük aşırılıkçı gruplar ortaya çıkmıştı.
Tüm bunların ardından ilk kez 2013’te Irak’ta IŞİD (DEAŞ) olarak bilinen yeni bir Harici grubu ortaya çıktı.
Seleflerine benzeyen bu modern Hariciler, aşırılığı ve radikalizmi benimsedi ve Irak, Suriye, Libya ve Afganistan’da çok sayıda Müslümanın katledilmesine neden oldu. Yine de Allâh’ın lütfuyla, Afganistan’da İslam Emirliği’nin kurulmasıyla IŞİD ortadan kaldırıldı ve mazlum Müslümanlar onların vahşetlerinden kurtulmuş oldu.
