Haricîler, İslam Ümmeti’nin özüne, yani dini ve ideolojik birliğine, dayanışmasına ve ilerlemesine karşı daima yıkıcı saldırılar başlatmıştır. Tarih boyunca, aşırılıkları ve sert tutumları Ümmet’e önemli zararlar vermiş ve bunun sonucunda birtakım siyasi, dini ve sosyal sonuçlar ortaya çıkmıştır.
Aşırı ideolojileri ve eylemleri yalnızca siyasi yapıları istikrarsızlaştırmakla kalmamış, aynı zamanda Müslümanlar arasındaki bölünmeleri ve çatışmaları da şiddetlendirmiştir. Eylemlerinin bazı temel sonuçları aşağıdaki gibi özetlenmiştir:
1. Aşırılık ve Sertlik:
Haricîler inanç meselelerinde aşırı katılık sergilemiştir, herhangi bir hatayı veya ihlali bir inançsızlık ve irtidat biçimi olarak görmüşlerdir. Farklı görüşlere sahip olan Müslümanları İslam’ın düşmanı olarak damgalamış ve infaz edilmelerini savunmuşlardır. Bu aşırıcı zihniyet, İslam’daki merhamet ve vasatlık ilkelerinden sapmış ve masum hayatların gereksiz yere kaybedilmesine yol açmıştır.
2. Müslümanlar Arasında Bölünme ve Anlaşmazlık:
Hariciler, militan ideolojileri ve radikal davranışlarıyla Müslümanlar arasında anlaşmazlık tohumları ekmiş ve ayrışmaya yol açmışlardır. Toplum içinde huzursuzluk ve kargaşanın katalizörü haline gelmişler ve Müslümanlar arasında iç çatışmalara ve kan dökülmesine yol açmışlardır.
3. İslami Yönetimin Zayıflaması:
Hariciler meşru yöneticilere isyan etmiş ve meşru yönetimle silahlı çatışmalara girmişlerdir. Özellikle Ali’nin (RA) halifeliği sırasında yerleşik hükümetten ayrılmış ve bağımsız gruplar oluşturmuşlardır. Bu tür ayaklanmalar İslami yönetimi zayıflatmaya hizmet etmiş ve iç istikrarsızlığa yol açmıştır.
4. Tekfir ve Müslümanlara Zulüm:
Hariciler, farklı inançlara veya siyasi duruşlara sahip olanları kolaylıkla kâfir ilan edip kınamışlardır. Müslüman kanının dökülmesini bu aforozlara dayanarak meşrulaştırmış, bu yüzden savaşlar açmış ve masum müminlere karşı şiddet uygulamışlardır. Bu uygulama İslam toplumu içinde uyumsuzluğu ve çatışmayı teşvik etmiştir.
5. İslam’ın İtibarını Lekelemek:
Haricilerin aşırılığı ve şiddet eylemleri İslam’ın şefkatli ve yardımsever imajını zedelemiştir. Saldırganlık ve kan dökme eylemleri İslam hakkında yanlış anlamalara yol açmıştır, inancı şiddet ve aşırılıkla ilişkilendirmiş ve böylece Müslümanlar arasında da yanlış bilgiler yayılmasına neden olmuşlardır.
6. Siyasi Kargaşa:
Abbasiler ve Emeviler döneminde, Hariciler çeşitli bölgelerde isyanlar ve silahlı çatışmalar başlatmışlardır. Irak, İran, Kuzey Afrika ve Arabistan’daki hükümete karşı silahlı ayaklanmalar başlatmışlar ve İslam halifeliğinin siyasi istikrarını bozmuşlardır. Bu isyanlar halifeliğin otoritesini zayıflatmış ve dış düşmanlara karşı savunma hattını kırmıştır.
Sonuç olarak Haricîler, tarihi olarak İslam Ümmeti’nin ilerleyişi için daima engel teşkil etmişlerdir. Aşırılıkları ve katılıkları, İslam dünyasının tarihi üzerinde uzun süreli olumsuz etkilere sahip olmuştur. Müslümanları bölerek ve hükümetleri istikrarsızlaştırarak, Ümmeti içten zayıflatmışlar ve İslam tarihinde uyarıcı bir kıssa olarak hizmet eden bir zarar mirası bırakmışlardır.
