Allah Celle Celalühü Teala, İslam ümmetini “vasat ümmet” olarak isimlendirir ve onu insanlık için çıkarılmış en hayırlı ümmet olarak niteler. Dolayısıyla o, her işinde ve yönünde temeli itidal, denge ve orta yol üzerine kurulu bir ümmettir; bu nedenle de insanlık için örnek alınacak bir ümmettir:
“Siz, insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz.” (Al-i İmran 110)
İnanç ve amel açısından erdemli Kurani bir toplum olarak kabul edilen İslam ümmetinin, Kuran’ın yönlendirmeleri ve öğretileri aracılığıyla itidalli, dengeli ve orta yolu benimseyen bir ümmet olur; ne aşırılığa ne de ihmalkarlığa kaçar; bunun yerine fiillerinde, sözlerinde, ekonomik işlerinde, geçiminde, beslenmesinde ve sosyal hayatında orta yolu izler. Aynı şekilde ibadetlerinde de aşırılık ve ihmalkarlıktan uzak durmaya özen gösterir.
Resulullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) İtidali:
Enes b. Malik’den (radiyallahu anhu) rivayet edildiğine göre şöyle dedi:
“Nebi’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) hanımlarının evlerine, Nebi’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) ibadetini sormak için üç kişi geldi. Bu, onlara haber verilince (anlatılanları) azımsar gibi oldular ve dediler ki: ‘Biz, Nebi’ye (sallallahu aleyhi ve sellem) nereden yetişeceğiz? O’nun geçmiş ve gelecek günahları bağışlanmıştır.’
Biri dedi ki: ‘Ben, gece boyunca namaz kılacağım.’
Diğeri dedi ki: ‘Ben de ömrüm boyunca oruç tutacağım ve hiç iftar etmeyeceğim.’
Öteki dedi ki: ‘Ben de kadınlardan uzak duracağım ve asla evlenmeyeceğim.’
Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) onlara geldi ve dedi ki: ‘Şöyle şöyle söyleyenler siz misiniz? Allah’a yemin olsun ki ben sizin Allah’tan en çok korkanınız ve O’na en çok itaat edeninizim. Fakat ben oruç tutarım ve iftar ederim, namaz kılarım ve uyurum, kadınlarla da evlenirim. Kim benim sünnetimden yüz çevirirse benden değildir.'”
Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) başka bir yerde itidal konusunda şöyle buyurdu:
Ebu Bekir’e: “Ey Ebu Bekir! Sesini biraz yükselt.” dedi. Ömer’e ise: “Sesini biraz kıs.” dedi. Bu da aşırılığın ve ihmalkarlığın makbul olmadığını, bilakis işlerin en hayırlısının vasat olanı olduğunu gösterir.
Orta yol ve aşırılık ile ihmalkarlıktan kaçınmak, insanın hidayeti, işlerini güzel yönetmesi ve sosyal düzeni kurması için temel bir ilkedir. Kuran, hatta peygamberlere bile itidali tavsiye etmiştir. Sonuç olarak Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem), ibadetlerinde ve günlük hayatının tüm işlerinde itidali gözetirdi. Bu nedenle İslam ümmetinin bu büyük esasla bezenmesi gereklidir; zira bazı Müslümanlar şeriatı uygulamada aşırıya kaçmakta ve sonunda hak yoldan sapmaktadırlar.
