Cihad emri vahyedildiğinde, tarihi olarak mazlum halkları yücelten ve İslam düşmanlarını ise yenilginin acısını tatmaya zorlayan altın bir felsefeyi de harekete geçirmiş oldu.
Siyer bilginleri, gazveleri Peygamberimiz Muhammed’in (S.A.V.) kişisel olarak katıldığı bir askeri sefer olarak tanımlar. Buna karşılık, Seriyye veya Baʿs, bir savaş olup olmadığına bakılmaksızın, Peygamberimiz Muhammed’in (SAV) bizzat katılmadığı bir askeri müfrezeyi ifade eder.
Gazve ve Ba’s Sayısı
Gazve (savaş) sayısı konusunda farklı görüşler vardır. Musa bin Ukbe, Muhammed bin İshak, El-Vâkıdî, İbnü’l-Cevzî (Allâh onlara rahmet etsin) ve daha birçokları gibi âlimler, Gazvelerin toplam sayısının 27 olduğunu söylerler. Benzer şekilde, Seriyye ve Ba’s sayısı konusunda da farklı görüşler vardır ve birçok âlim bu sayının 38 olduğunu söyler.
Bu Gazve ve Seriyyeler, sadece on yıllık bir süre içinde meydana gelmiştir, yani Hicret’ten Peygamberimi’in (S.A.V.) vefatına kadar. İlk savaş, Ebva Savaşı (Veddan olarak da bilinir) iken, son savaş Tebuk Savaşı’dır. Sadece bu zaman çizelgesi bile Peygamberimiz’in (SAV) cihadın İlahi emrine olan sarsılmaz bağlılığını vurgular.
Rapor Edilen Sayılardaki Farklılıkların Nedenleri:
Rapor edilen Gazve ve Seriyye sayısındaki farklılık, sınıflandırmadaki farklılıklardan kaynaklanmaktadır. Bazı alimler aynı askeri sefer sırasında meydana gelmişse birden fazla savaşı bir araya toplamış, diğerleri ise her çatışmayı ayrı bir olay olarak saymıştır. Bu farklılıklar, kayıtların kendisindeki herhangi bir çelişkiden ziyade, tarihsel metodolojideki farklılıklardan kaynaklanmaktadır. Başka açıklamalar da vardır, ancak bu özet konuyu açıklığa kavuşturmak için yeterlidir.
İlk Gazve: Ebva (Veddân) Muharebesi
Ebva veya Veddân yer adlarıdır. Bu, Peygamberimiz’in (S.A.V.) yaklaşık 70 Muhâcir arkadaşıyla birlikte şahsen katıldığı ilk Gazvedir. Bu savaş, Hicret’ten sonraki ikinci yılın Safer ayında gerçekleşmiştir. Ancak bu sefer sırasında gerçek bir çatışma yaşanmamıştır.
Bu gazvede Müslümanların temel amacı, Suriye’den Mekke’ye dönen bir Kureyş kervanını durdurmaktı. Kervan, Mekke ile Medine arasındaki stratejik yol üzerinde bulunan Beni Damra kabilesine aitti. Müslüman ordusu bölgeye ulaştığında, kervan çoktan geçmişti. Beni Damra kabilesi ise düşmanlık gütmek yerine Müslümanlarla bir barış antlaşması yapmayı seçti.
Antlaşmanın Temel Şartları:
1. Beni Damra Müslümanlara karşı savaşmayacaktı.
2. Müslümanların düşmanlarına yardım etmeyeceklerdi.
3. Gerektiğinde Müslümanlara yardım edeceklerdi.
4. Taahhütlerini yerine getirdikleri sürece Müslümanlar onları destekleyecekti. Ancak sözlerini bozarlarsa Müslümanlar artık onlara yardım etmekle yükümlü olmayacaktı.
Gazve Medine dışında 15 gün sürdü. Bu süre zarfında, Peygamber (SAV), Sa‘d ibn Ubade’yi (RA) yokluğunda Medine işlerini denetlemesi için atadı.
Ebva (Veddân) Muharebesinden Çıkarılan Dersler:
1. Askeri Lider Olarak Peygamberimiz (S.A.V.)
Peygamberimiz (S.A.V.) sadece Kuran ve Şeriat vaizi değil, aynı zamanda savaş sanatında çok bilgili, yetenekli bir komutan ve stratejistti. Savaşın dinamikleri konusunda derin bir anlayışa sahipti ve istenen sonucu elde etmek için titizlikle planlama yapardı.
Beni Damra kabilesi, Mekke ile Medine arasındaki rota üzerinde, Kureyş’in faydalanabileceği stratejik bir konuma sahipti. Bunu fark eden Peygamberimiz (S.A.V.), gelecekteki çatışmalarda Kureyş’e potansiyel destek vermelerini önlemek için onlarla bir barış antlaşması yapmıştı.
2. Gayri Müslimlerle Yapılan Siyasi Antlaşmaların Meşruiyeti:
Peygamberimiz’in (S.A.V.) bu gazvedeki yaklaşımı, gerekli görüldüğünde gayri Müslimlerle antlaşma yapmanın caiz olduğunu vurgulamaktadır. Müslüman bir yönetici böyle bir anlaşmanın Müslümanların çıkarına olduğuna ve mevcut veya gelecekteki zararı önlediğine karar verirse, Şeriat’ta buna izin verilir. Peygamber (S.A.V.) hayatı boyunca bu pragmatik yaklaşımı birçok kez göstermiştir.
Ancak Müslümanların bu tür anlaşmalardaki konumu açık olmalı ve bu tür anlaşmalar formüle edilirken tüm Müslümanların ortak çıkarları dikkate alınmalıdır.
